شش در برابر بیست‌ویک. سال ۱۹۹۱، در زنانی که قبلاً بارداری با نقص مغز و نخاع جنین داشتند، گروهی که فولیک اسید گرفت ۶ مورد نقص دید و گروه بدون آن ۲۱ مورد؛ حدود ۷۲ درصد کمتر.۱
قرص کوچکی که این‌همه فرق می‌سازد، سؤال ترانه را جدی‌تر از «صبح یا شب» می‌کند. سؤالش در مطب من ساده بود: «قرص فولیک اسید را صبح بخوریم یا شب؟ مادرشوهرم می‌گوید شب، دوستم می‌گوید صبح ناشتا.»
ترانه ۳۲ ساله بود و با همسرش برای بچه‌دار شدن برنامه داشت. تا آخر این مقاله جوابش را می‌دانید، و می‌دانید چرا سؤال مهم‌تر، «هر روز یا گاهی» است.
قرص فولیک اسید را صبح بخوریم یا شب؟ جواب کوتاه
جواب کوتاه: هر ساعتی که هر روز یادتان می‌ماند. NHS و MedlinePlus هر دو فقط می‌گویند روزی یک بار، با یک لیوان آب؛ برای صبح یا شب توصیهٔ خاصی ندارند و شاهدی برای برتری یک ساعت نیست.۴۲
فولیک اسید مثل آب خوردن در طول روز است: ساعت هشت صبح یا هشت شب فرقی ندارد، ولی نمی‌شود یک هفته نخورد و بعد یک‌جا جبران کرد.
دلیلش ساده است: فولیک اسید در آب حل می‌شود و بدن انبارش نمی‌کند؛ هر روز مقداری از آن با ادرار بیرون می‌رود.۳
بهترین زمان مصرف فولیک اسید همان ساعتی است که هر روز یادتان بماند؛ صبح یا شب بودنش فرقی نمی‌کند.۲
ترانه خندید: «پس دعوای مادرشوهر و دوستم بی‌برنده تمام شد.» گفتم برنده کسی است که قرص را هر روز بخورد.
قرص فولیک اسید برای چیست و فرق فولیک اسید با فولات چیست؟
قرص فولیک اسید بیشتر از همه برای پیشگیری از نقص لوله عصبی جنین، مثل اسپینا بیفیدا، و درمان کم‌خونی ناشی از کمبود فولات خورده می‌شود.۴۳
فرق فولیک اسید با فولات ساده است: فولات شکل طبیعی ویتامین B9 در غذاست و فولیک اسید شکل ساختگی و پایدارتر آن، که در قرص و نان‌های غنی‌شده به کار می‌رود.۳
این اتفاق آن‌قدر زود می‌افتد که خیلی از زن‌ها هنوز نمی‌دانند باردارند. فولیک اسید در بارداری وقتی بیشترین اثر را دارد که از قبل از بارداری شروع شده باشد.۴
کاربرد دوم، درمان کم‌خونی ناشی از کمبود فولات است. در این کم‌خونی، گلبول‌های قرمز درشت و کم می‌شوند و آدم خسته و رنگ‌پریده می‌شود.۴
دوز و مدت درمان این کم‌خونی را پزشک بعد از آزمایش می‌گوید، و معمولاً قبل از شروع، کمبود ویتامین B12 را هم بررسی می‌کند؛ چون این دو کمبود در آزمایش شبیه هم‌اند.۳
قبل از بارداری فولیک اسید چند بخوریم؟ مقدار مصرف فولیک اسید در روز
برای بیشتر زن‌هایی که می‌خواهند باردار شوند، روزانه ۴۰۰ میکروگرم کافی است، از حدود سه ماه قبل تا هفتهٔ ۱۲ بارداری. بیشتر راهنماها همین مقدار مصرف فولیک اسید در روز را می‌گویند.۴
کارگروه پیشگیری آمریکا هم برای هر زنی که قصد بارداری دارد یا ممکن است باردار شود، روزانه ۴۰۰ تا ۸۰۰ میکروگرم را توصیه می‌کند.۵
| چه کسی | مقدار رایج روزانه | تا کی |
|---|---|---|
| زنی که قصد بارداری دارد | ۴۰۰ میکروگرم | از حدود ۳ ماه قبل تا هفتهٔ ۱۲ بارداری |
| بعضی زنان پرخطر، با نسخهٔ پزشک | دوز بالاتر، مثلاً ۵ میلی‌گرم | طبق نسخه |
| کم‌خونی کمبود فولات | طبق نسخه | طبق نسخه و آزمایش |
بعضی زن‌ها دوز بالاتری لازم دارند؛ مثلاً کسی که قبلاً بارداری با نقص لوله عصبی داشته است.۴۳
اگر خودتان یا همسرتان سابقهٔ خانوادگی نقص لوله عصبی دارید، قبل از بارداری با پزشک حرف بزنید. دیابت، تالاسمی یا مصرف داروی صرع هم دلیل خوبی است که بپرسید دوز معمول برایتان کافی است یا نه.
روی جعبه را هم دقیق بخوانید: ۴۰۰ میکروگرم یعنی ۰٫۴ میلی‌گرم، قرص ۱ میلی‌گرم یعنی ۱۰۰۰ میکروگرم، و ۵ میلی‌گرم دوز بالایی است که فقط با نسخه خورده می‌شود.۳
قرص فولیک اسید ۵ میلی‌گرم را خودسرانه شروع نکنید؛ دوز بالا برای گروه‌های خاص و با نسخهٔ پزشک است.۴
ترانه پرسید چرا دوستش ۵ میلی‌گرم می‌خورد. گفتم شاید دلیلی دارد که پزشکش دیده؛ نسخهٔ دوستتان، نسخهٔ شما نیست.
اگر قرص فولیک اسید یادم برود چه؟
ترانه اعتراف کرد مشکلش ساعت نیست، یادش رفتن است. ماه قبل، از سی روز، شاید پانزده روز قرص خورده بود.
این مشکل خیلی‌هاست. بهترین ترفند، چسباندن قرص به کاری است که هر روز بی‌فکر انجام می‌دهید: مسواک شب، چای عصر، یا شارژ کردن گوشی.
قبل از ادامه حدس بزنید: کدام کار بیشتر به فولیک اسید در بارداری کمک می‌کند؟
جواب، دومی است. دو قرص با هم جای قرص دیروز را نمی‌گیرد، چون بدن اضافه‌اش را نگه نمی‌دارد.۳
اگر یک روز قرص یادتان رفت، هر وقت یادتان آمد بخورید و نوبت بعدی را سر ساعت همیشگی؛ دو قرص را با هم نخورید.۴
یک یادآور ساده روی گوشی، یا جعبهٔ قرص هفتگی که روزهای خالی‌اش را نشان می‌دهد، هم کمک می‌کند. ترانه گفت اول یادآور گوشی را امتحان می‌کند.
فولیک اسید با غذا یا ناشتا؟ تداخل فولیک اسید با چای
فولیک اسید را می‌شود با غذا یا بدون غذا خورد؛ NHS فقط می‌گوید قرص را کامل با یک لیوان آب قورت دهید.۴ اگر معده‌تان حساس است، کنار صبحانه یا شام راحت‌ترید.
تداخل فولیک اسید با چای را هم بدانید. در یک مطالعهٔ کوچک، خوردن قرص با چای سبز یا سیاه، جذب فولیک اسید را حدود یک پنجم تا یک چهارم کم کرد.۶
قرص فولیک اسید را با آب بخورید و چای را کمی دیرتر؛ جابه‌جا کردن یک فنجان هزینه‌ای ندارد.۶
این مطالعه با عصارهٔ چای و روی تعداد کمی آدم انجام شده بود، پس عدد دقیقش قطعی نیست.
NHS یک نکتهٔ دیگر هم دارد: الکل ممکن است اثر فولیک اسید را کم کند؛ پس کمش کنید یا کنار بگذارید.۴
عوارض قرص فولیک اسید و هشدار ویتامین B12
عوارض قرص فولیک اسید کم و معمولاً خفیف است: نفخ، گاز معده، تهوع یا کم شدن اشتها.۴ حساسیت شدید خیلی نادر است، ولی اگر صورت و گلو ورم کرد یا نفس تنگ شد، فوراً با ۱۱۵ تماس بگیرید.۴
دوزهای بالای فولیک اسید ممکن است کمبود ویتامین B12 را پنهان کند.۳
کمبود ویتامین B12 هم کم‌خونی می‌دهد و هم آسیب عصبی. فولیک اسید ممکن است کم‌خونی را در آزمایش درست کند و کمبود B12 را بپوشاند، در حالی که آسیب عصبی بی‌صدا ادامه پیدا می‌کند.۳
برای همین، جز در زنانی که قبلاً بارداری با نقص لوله عصبی داشته‌اند، بیشتر از ۱۰۰۰ میکروگرم در روز را بدون نظر پزشک نخورید.۳ اگر کمبود ویتامین B12 یا کم‌خونی ناشی از آن دارید، استنت قلبی گذاشته‌اید، یا سرطان دارید، قبل از شروع به پزشک بگویید.۴
کدام غذاها فولیک اسید دارند؟
در غذا به آن فولات می‌گوییم و منابعش آشناست: سبزی‌های برگ‌سبز تیره مثل اسفناج، حبوبات مثل عدس و لوبیا، و مرکبات و آبشان. بعضی نان‌ها و آردها هم با فولیک اسید غنی می‌شوند، ولی مقدارشان از قرص خیلی کمتر است.۳۴
ترانه گفت آش رشته و عدسی که مادرشوهرش می‌پزد را دوست دارد. گفتم پس سفرهٔ خانه هم کمک می‌کند، ولی جای قرص را در ماه‌های قبل از بارداری نمی‌گیرد.۳
داروهایی که با فولیک اسید حساب جدا دارند
همسر ترانه به‌خاطر صرع، فنی‌توئین می‌خورد و ترانه پرسید این‌ها به هم ربط دارند یا نه. گفتم فنی‌توئین و بعضی داروهای صرع، چند آنتی‌بیوتیک مثل کوتریموکسازول، سولفاسالازین، لیتیوم و آسپرین با فولیک اسید حساب جدا دارند.۴
چون فولیک اسید را خود ترانه می‌خورد نه همسرش، این تداخل به او ربطی نداشت؛ ولی همسرش هم باید هر مکمل تازه‌ای را به پزشکش بگوید.
متوترکسات کم‌دوز هم فرق دارد: پزشک گاهی عمداً فولیک اسید را کنارش می‌نویسد تا عوارضش کمتر شود.۴
اگر هر کدام را می‌خورید، قبل از شروع فولیک اسید به پزشک بگویید و داروی خودتان را قطع نکنید. زنی که خودش داروی صرع می‌خورد، دوز فولیک اسیدش را باید پزشک تعیین کند.۴
پرسش‌های پرتکرار: قرص فولیک اسید را صبح بخوریم یا شب؟
قرص فولیک اسید را صبح بخوریم یا شب؟
فرقی ندارد. هر ساعتی که هر روز یادتان می‌ماند، روزی یک بار با یک لیوان آب.
فولیک اسید را ناشتا بخوریم یا با غذا؟
هر دو درست است. اگر معده‌تان حساس است، کنار غذا بخورید؛ فقط با چای نه.
قبل از بارداری فولیک اسید چند بخوریم؟
معمولاً روزی ۴۰۰ میکروگرم، از حدود سه ماه قبل تا هفتهٔ ۱۲ بارداری. دوز بالاتر فقط با نسخهٔ پزشک.
اگر بدون برنامه باردار شدم و فولیک اسید نخورده بودم چه؟
نگران نشوید و همین امروز شروع کنید، تا هفتهٔ ۱۲. به پزشک یا ماما هم خبر دهید.
فولیک اسید در بارداری را تا کی بخوریم؟
NHS تا هفتهٔ ۱۲ را توصیه می‌کند. بعد از آن، پزشک بسته به مکمل‌های دیگرتان تصمیم می‌گیرد.
آخر قصهٔ ترانه؛ قرص فولیک اسید را صبح بخوریم یا شب؟
یادآور گوشی دو هفته دوام آورد. آخر سر ترانه قرص را کنار مسواکش گذاشت؛ گفت مسواک شب را هیچ‌وقت فراموش نمی‌کند.
چهار ماه بعد پیام داد که باردار است. اولین سؤالش این بود: «قرص را ادامه بدهم؟» جواب این بار هم ساده بود: تا هفتهٔ ۱۲، هر شب، کنار مسواک.
اگر نمی‌دانید فولیک اسید با داروهای دیگرتان جور است یا نه، پزشکان و داروسازهای دکتر حیات کمکتان می‌کنند. برای مکمل‌های دیگر بارداری، «چه کسانی باید مولتی ویتامین بخورند؟» و «بهترین زمان مصرف آهن» را هم بخوانید.
منابع و برای مطالعهٔ بیشتر
- کارآزمایی MRC، ۱۹۹۱: اثر فولیک اسید در کاهش نقص لوله عصبی در زنان پرخطر.
- MedlinePlus، قرص فولیک اسید: روزی یک بار، طبق دستور.
- MedlinePlus، فولیک اسید در غذا: ذخیره نشدن در بدن، منابع غذایی، مقدار روزانه، سقف ۱۰۰۰ میکروگرم و پنهان شدن کمبود ویتامین B12.
- NHS، فولیک اسید: کاربردها، ۴۰۰ میکروگرم تا هفتهٔ ۱۲، دوز بالاتر برای بعضی زنان، عوارض، تداخل‌ها و نوبت جامانده.
- کارگروه خدمات پیشگیری آمریکا، ۲۰۲۳: توصیهٔ روزانهٔ ۴۰۰ تا ۸۰۰ میکروگرم.
- چای و جذب فولیک اسید، ۲۰۰۸: کاهش جذب قرص با چای سبز و سیاه.
