جمعه شب بود، ساعت ده نزدیک می‌شد و داشتم کرکرهٔ داروخانه را نیمه پایین می‌کشیدم.
مهسا، مترجم ۲۹ ساله و همسایهٔ محله، با یک دست روی صورتش آمد تو.
«ببخشید، بهترین مسکن برای دندان درد چیه؟ دندانپزشکم تا شنبه نیست و از دیشب نخوابیده‌ام.»
جوابش دو تکه بود: کدام قرص بهتر است، و اینکه هیچ قرصی خودِ دندان را درست نمی‌کند. جواب را همین اول بگویم، بعد برگردیم سر قصه.
بهترین مسکن برای دندان درد: ایبوپروفن، ناپروکسن یا استامینوفن؟
دندانپزشک‌های آمریکایی برای دندان‌دردِ حاد، اگر منعی نباشد، اول ایبوپروفن یا هم‌خانواده‌هایش را می‌گذارند، تنها یا همراه استامینوفن.۱
ایبوپروفن و ناپروکسن از گروه ضدالتهاب‌های غیراستروئیدی (NSAID) هستند؛ یعنی هم درد را کم می‌کنند و هم التهاب دور دندان را. همان راهنما می‌گوید مسکن‌های مخدر را برای وقتی نگه دارند که این‌ها کافی نباشند یا منع مصرف داشته باشند.۱
در ۸۲ آزمایش که دارو را با قرص بی‌اثر مقایسه کرده بودند، ایبوپروفن ۴۰۰ میلی‌گرم، ناپروکسن ۴۰۰ تا ۴۴۰ و ترکیب ایبوپروفن با استامینوفن بیشترین تسکین را دادند.۴ این آزمایش‌ها دردِ بعد از کشیدن دندان را سنجیده‌اند، نه هر دندان‌دردی.
پس یک مسکنِ برنده برای همه نداریم: ایبوپروفن برای دندان درد قوی‌تر است و استامینوفن برای دندان درد کم‌دردسرتر؛ بهترین قرص برای دندان درد همان است که با بدن شما جور باشد؛ NHS انگلیس هم می‌گوید اگر استامینوفن به دردتان می‌خورد، اول همان را امتحان کنید.۲ مهسا که معده‌اش حساس نبود و باردار هم نبود، سراغ ایبوپروفن رفت؛ اگر شما معدهٔ حساس دارید یا باردارید، از استامینوفن شروع کنید.
مهسا پرسید: «پس قوی‌ترینش کدومه؟» گفتم قوی‌ترین مسکن برای دندان درد لزوماً بهترین نیست؛ در همان مطالعه‌ها کدئین ۶۰ میلی‌گرمی از قرص بی‌اثر بهتر نبود.۴
بهترین مسکن برای دندان درد در یک جدول
در این جدول مسکن دندان درد و قرص مسکن دندان درد رایج را کنار هم گذاشته‌ایم؛ بهترین مسکن برای دندان درد را همین نقطهٔ قوت‌ها و احتیاط‌ها تعیین می‌کنند.
| دارو | نقطهٔ قوت | احتیاط اصلی |
|---|---|---|
| ایبوپروفن | درد و التهاب را کم می‌کند | معده، کلیه، قلب، آسم، بارداری |
| ناپروکسن | در مطالعه‌ها شبیه ایبوپروفن عمل کرد | احتیاط‌های NSAID؛ با ایبوپروفن هم‌زمان نخورید |
| استامینوفن | عارضهٔ کمتر؛ در بارداری معمولاً اولین انتخاب | ضدالتهاب نیست؛ سقف روزانه، کبد، داروهای ترکیبی |
| ایبوپروفن + استامینوفن | در مطالعه‌ها بیشترین تسکین | احتیاط هر دو دارو را با هم دارد |
| مفنامیک اسید | از گروه NSAID؛ شواهدش کمتر است | احتیاط‌های NSAID |
| کدئین ۶۰ میلی‌گرمی | در مطالعه از قرص بی‌اثر بهتر نبود | خواب‌آلودگی، وابستگی؛ فقط با نسخه |
ناپروکسن برای دندان درد در جدول تقریباً هم‌ردیف ایبوپروفن برای دندان درد است؛ فرقشان بیشتر در احتیاط‌هاست. مهسا جدول را که دید، گفت: «من در کیفم فقط ایبوپروفن دارم.» پرسیدم: «زخم معده، آسم، بارداری یا داروی دیگری در کار نیست؟» سر تکان داد.
مسکن دندان‌درد دقیقاً چه کاری می‌کند؟
مسکن مثل خاموش‌کردن آژیر است، نه خاموش‌کردن آتش: علت را دندانپزشک درمان می‌کند و جلوی بدتر شدن را هم او می‌گیرد. هر مسکن دندان درد، حتی بهترینش، فقط آژیر را خاموش می‌کند.۳
پوسیدگی، دندان ترک‌خورده و آبسه می‌توانند دردی شبیه هم بدهند.۳ درد شبیه است، علت نه؛ تشخیصش با دندانپزشک است.
ایبوپروفن برای دندان درد را چطور بخوریم؟
اگر ایبوپروفن برای دندان درد انتخاب شماست، برچسب را بخوانید؛ هر قرص مسکن دندان درد دوز و فاصلهٔ خودش را دارد و اگر برچسب یا پزشک چیز دیگری گفته، همان را رعایت کنید. NHS برای قرص ۴۰۰ میلی‌گرمی ایبوپروفن می‌گوید یک قرص با آب، و اگر هنوز درد دارید، تا سه بار در روز.۲
حداکثر سه قرص ۴۰۰ در ۲۴ ساعت، با فاصلهٔ دست‌کم چهار ساعت و ترجیحاً با غذا یا بعد از غذا. برای قرص ۲۰۰، یک یا دو قرص و حداکثر ۶ قرص در ۲۴ ساعت.۲
بدون نظر پزشک بیشتر از ۱۰ روز ادامه ندهید؛ ولی دندان‌دردی که بیش از دو روز مسکن می‌خواهد، وقت دندانپزشک است.۲۳
استامینوفن برای دندان درد (قرص ۵۰۰ میلی‌گرمی) هر بار یک یا دو قرص است، با فاصلهٔ دست‌کم چهار ساعت.۵ اگر بدون نسخه می‌خورید، روزی بیشتر از ۶ قرص (۳ گرم) نخورید؛ روی بعضی جعبه‌ها ۴ گرم نوشته‌اند، ولی آن سقف مال پزشک است.
اگر زیر ۵۰ کیلو هستید، بیماری کبد دارید یا مرتب الکل می‌خورید، دوز استامینوفن را با پزشک یا داروساز تنظیم کنید.۵ بدون نظر پزشک هم بیش از ۳ روز پشت هم نخوریدش.
هیچ مسکنی را بیش از سقف برچسب نخورید؛ دوز بالاتر درد را بهتر کم نمی‌کند، فقط خطرناک‌تر می‌شود.۶
اگر دوز اضافه خوردید، همان موقع با پزشک یا ۱۱۵ تماس بگیرید.۵
اگر مدفوعتان سیاه و قیری شد، خون بالا آوردید یا دل‌درد شدید گرفتید، مصرف را قطع کنید و با پزشک تماس بگیرید. خس‌خس، خارش، ورم صورت یا نفس‌تنگی یعنی ۱۱۵.۲
ایبوپروفن و استامینوفن با هم؛ می‌شود؟
در همان مطالعه‌های بعد از کشیدن دندان، ایبوپروفن و استامینوفن با هم هم بررسی شدند: ترکیب ایبوپروفن (۲۰۰ تا ۴۰۰ میلی‌گرم) با استامینوفن (۵۰۰ تا ۱۰۰۰ میلی‌گرم) بیشترین تسکین را داد.۴ در داروخانه معمولاً می‌گوییم ترکیب را وقتی در نظر بگیرید که یکی تنها کافی نبود.
ساعت و سقف هر دارو حساب جدا دارد. قبل از خرید قرص ترکیبی یا داروی سرماخوردگی، برچسبش را بخوانید؛ بعضی‌شان استامینوفن دارند و دوزش راحت دو برابر می‌شود.
قبل از ادامه، حدس بزنید: مهسا ساعت ده یک قرص ایبوپروفن ۴۰۰ خورده و ساعت دوازده هنوز درد دارد. کدام کار منطقی‌تر است؟
دندان درد در شب؛ تا صبح چه کنیم؟
ساعت دو و نیم پیام داد: «چهار ساعت از قرص اولم گذشته، دوباره بخورم؟» نوشتم اگر معده‌ات اذیت نمی‌شود، آره، با یک لیوان آب و لقمه‌ای کنارش. درمان دندان درد در شب یعنی مسکن به‌موقع، غذای نرم و صبح اول وقت دندانپزشک.۳
بعد پرسید دندان درد چه بخوریم؟
نوشتم: غذای نرم مثل ماست یا املت بخور و با طرف دردناک نجو؛ مسواکت هم نرم باشد و دور آن دندان نخ نکش.۳ چیزهای خیلی شیرین، داغ و سرد را کنار بگذار و سیگار نکش.
نیم قاشق چای‌خوری نمک را هم در یک لیوان آب گرم حل کن، دهانت را بشوی و تف کن؛ درمان خانگی دندان درد همین‌هاست و فقط وقت می‌خرد.۳ این را به کودکان نمی‌گوییم، چون ممکن است قورت بدهند.
اگر خواستی، ژل مسکن دهانی هم هست که بدون نسخه در داروخانه می‌فروشند؛ طبق برچسب و فقط روی همان ناحیه.۳ برای کودک بدون پرسیدن از داروساز نه.
چه کسانی نباید ایبوپروفن و ناپروکسن بخورند؟
اگر به ایبوپروفن، آسپرین یا NSAIDهای دیگر آلرژی دارید، زخم معده دارید یا داشته‌اید یا آسم دارید، ایبوپروفن ممکن است مناسب شما نباشد؛ بیماری قلبی، کبدی یا کلیوی، مشکل انعقاد خون، سکتهٔ قبلی و بارداری هم همین‌طور.۲
اگر رقیق‌کنندهٔ خون، قرص فشارخون، کورتون یا آسپرین ۸۰ قلبی می‌خورید، یا دندانپزشک خودش یک NSAID نوشته (مثل دیکلوفناک یا مفنامیک اسید)، قبل از ایبوپروفن بپرسید. آسپرین قلبی و هر داروی نسخه‌ای را هم بدون پزشک کنار نگذارید.
در بیشتر این حالت‌ها استامینوفن گزینهٔ اول است، جز بیماری کبد یا مصرف زیاد الکل.۵ سلکوکسیب برای دندان درد هم اگر دندانپزشک نوشته، از همین گروه NSAID است و همین احتیاط‌ها را دارد.۸
ناپروکسن برای دندان درد هم همین احتیاط‌ها را دارد و دوزش را در راهنمای قرص ناپروکسن ۵۰۰ نوشته‌ایم؛ اگر مقایسهٔ کامل مسکن‌ها برای معده، کلیه، قلب و کبد را می‌خواهید، مقالهٔ بی‌ضررترین قرص مسکن کدام است؟ را ببینید؛ اینجا سراغ دندان‌درد می‌مانیم.
دندان درد در بارداری و شیردهی چه بخوریم؟
مهسا باردار نبود، ولی خواهرش بود و همان شب پرسید: «او چه بخورد؟» مسکن برای دندان درد در بارداری را فقط پزشک یا داروساز تأیید می‌کند. در بارداری، مگر پزشک یا داروساز بگوید، ایبوپروفن و ناپروکسن و بقیهٔ NSAIDها را نخورید؛ استامینوفن معمولاً بهترین مسکن است، با کمترین دوز و کوتاه‌ترین مدت.۲
سازمان غذا و داروی آمریکا هم می‌گوید از هفتهٔ ۲۰ بارداری به بعد NSAIDها ممکن است به کلیهٔ جنین آسیب بزنند و مایع دور جنین را کم کنند؛ نادر است ولی جدی.۸ در شیردهی هم استامینوفن معمولاً بهترین است و ایبوپروفن را در صورت نیاز اغلب می‌شود مصرف کرد.۲
در هر دو حالت دندانپزشک را خبر کنید. برای مسکن دندان درد کودک هم دوز به سن و وزن بستگی دارد و حدس زدنش خطرناک است؛ آسپرین را به زیر ۱۶ سال نمی‌دهند.۳
مسکن جواب نداد؛ کی باید فوری رفت؟
اگر دندان‌درد بیش از دو روز طول کشید یا با مسکن آرام نشد، وقت دندانپزشک بگیرید. اگر دندان درد شدید با بهترین مسکن برای دندان درد هم آرام نشد، منتظر فردا نمانید. تب، درد هنگام گاز زدن، لثهٔ قرمز، مزهٔ بد دهان و ورم گونه یا فک هم یعنی همین.۳
یک تله هم هست: اگر درد یک‌دفعه قطع شد، خیال نکنید خوب شده‌اید؛ در آبسه ممکن است فقط فشار کم شده باشد و عفونت ادامه داشته باشد.۷
اگر ورم یا تب هم دارید، سراغ آنتی‌بیوتیک خودسرانه نروید؛ اینکه آنتی‌بیوتیک کی لازم است، جایش مقالهٔ قرص برای دندان درد و عفونت است.
آخر شب جمعه؛ بهترین مسکن برای دندان درد کدام شد؟
مهسا آن شب دو بار ایبوپروفن خورد، هر بار با لقمه‌ای کنارش، و بقیهٔ شب را ماست و صبر کرد. صبح شنبه دندانپزشک رفت و برگشتنی برای مسواک نرم سری به داروخانه زد.
گفت هنوز درمان تمام نشده، ولی دیگر دردی ندارد که شبش را خراب کند. گفتم همین کار مسکن است: آژیر را بی‌صدا می‌کند و آتش را دندانپزشک خاموش می‌کند.
اگر مطمئن نیستید بهترین مسکن برای دندان درد برای شما کدام است یا با داروهای دیگرتان جور است، در مشاورهٔ دکتر حیات با هم مرورش می‌کنیم.
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ مسکن دندان درد
بهترین مسکن برای دندان درد بدون نسخه کدام است؟
ایبوپروفن و استامینوفن از مسکن‌هایی‌اند که بیشتر شکل‌هایشان را بدون نسخه از داروخانه می‌گیرند، و NHS هر دو را برای دندان‌درد آورده است.۲۵ قوی‌ترین مسکن برای دندان درد را هم نباید بدون پزشک سراغش رفت؛ مسکن‌های مخدر نسخه می‌خواهند و در مطالعه‌ها بهتر نبودند.۴
استامینوفن برای دندان درد کافی است؟
برای دردهای ملایم و برای کسی که نباید NSAID بخورد، استامینوفن برای دندان درد می‌تواند اولین قدم باشد؛ اگر بعد از دو روز یا با مصرف درست آرام نشد، وقت دندانپزشک است.۵۳
ناپروکسن برای دندان درد خوب است؟
در دردِ پس از کشیدن دندان بله؛ ناپروکسن ۴۰۰ تا ۴۴۰ میلی‌گرم از مؤثرترین‌ها بود، ولی برای دندان‌دردِ عفونی شواهد کمتر است.۴ احتیاط‌های ایبوپروفن را دارد و هم‌زمان با آن نباید خورد؛ دوزش را طبق برچسب یا نسخه بخورید.
مفنامیک اسید برای دندان درد چطور است؟
مفنامیک اسید از گروه NSAID است. در مرور کاکرین حدود ۱۹۰ نفر مفنامیک اسید گرفتند و قرص ۵۰۰ میلی‌گرمی مؤثر بود، ولی نویسندگان گفتند شواهد محدود است.۹ اگر دندانپزشک نوشته، طبق نسخه بخورید و با ایبوپروفن یا ناپروکسن هم‌زمان نخورید.
مسکن دندان درد بعد از کشیدن دندان کدام است؟
در مطالعه‌ها ایبوپروفن، ناپروکسن و ترکیب ایبوپروفن با استامینوفن بعد از کشیدن دندان مؤثر بودند.۴ اگر درد روزبه‌روز بیشتر شد یا تب آمد، با دندانپزشک تماس بگیرید.
منابع و برای مطالعهٔ بیشتر
- تفسیر راهنمای ۲۰۲۴ انجمن دندانپزشکی آمریکا، مجلهٔ Am J Emerg Med، ۲۰۲۵: ترتیب مسکن‌ها در دندان‌دردِ حاد و جایگاه NSAID و استامینوفن.
- NHS، ایبوپروفن برای بزرگسالان: دوز، منع‌ها، عوارض، بارداری و شیردهی.
- NHS، دندان‌درد، ۲۰۲۴: کارهای خانگی تا وقت دندانپزشک، آب‌نمک و علائم هشدار.
- مرور شبکه‌ای در مجلهٔ J Dent Res، ۲۰۲۳: مقایسهٔ اثر ایبوپروفن، ناپروکسن، استامینوفن، ترکیب‌ها و کدئین پس از کشیدن دندان.
- NHS، پاراستامول برای بزرگسالان: دوز، فاصله، وزن کم، مدت مصرف و دوز اضافه.
- NHS، آبسهٔ دندان، ۲۰۲۶: نشانه‌های اورژانسی و هشدار دربارهٔ بالابردن دوز مسکن.
- مدلاین‌پلاس، آبسهٔ دندان، ۲۰۲۶: قطع‌شدن ناگهانی درد و خطر گذاشتن آسپرین روی لثه.
- اف‌دی‌ای، ۲۰۲۰: هشدار مصرف NSAID از هفتهٔ ۲۰ بارداری.
- کاکرین، مفنامیک اسید، ۲۰۱۱: اثر مفنامیک اسید ۵۰۰ میلی‌گرمی در دردهای بعد از جراحی.
