پنجشنبه عصر بود و آقای کریمی، راننده تاکسی ۴۵ ساله، از دم در داروخانه گونه‌اش را نشانم داد؛ طرف راست صورتش به‌وضوح از چپ بزرگ‌تر بود.
گفت: «سه شبه درد دارم. جعبهٔ آموکسی‌سیلین پارسالِ زنم هنوز مانده، همان را بدهید ببرم؟»
گفتم قرص فقط یک تکه از ماجراست؛ کار اصلی توی مطب دندانپزشک است. بقیه‌اش را برایتان می‌گویم.
قرص برای دندان درد و عفونت چه کاری می‌کند؟
قرص تنها نه؛ آبسهٔ دندان خودبه‌خود خوب نمی‌شود و درمانش دست دندانپزشک است.۱ درمان عفونت دندان با دندانپزشک شروع می‌شود، نه با جعبهٔ قرص خانه.
دندانپزشک معمولاً اول چرک را تخلیه می‌کند. اگر مشکل دندان باعث آبسه شده باشد، یا درمان ریشه (عصب‌کشی) می‌کند یا دندان را می‌کشد؛ هر دو با بی‌حسی، پس چیزی حس نمی‌کنید.۱
آقای کریمی ابرو بالا انداخت: «یعنی دندانپزشک چه کار می‌کند که قرص نمی‌کند؟» گفتم همان کاری که از هیچ قرصی برنمی‌آید: چرک را بیرون می‌ریزد و علت را برمی‌دارد.
آنتی‌بیوتیک ممکن است در این مسیر داده شود، ولی جای درمان دندان را نمی‌گیرد؛ دندانپزشک‌های آمریکایی هم همین را می‌گویند: اول دندان، بعد قرص.۱۵
گفتم همین امشب برود اورژانس دندانپزشکی و علامت‌های ۱۱۵ را هم برایش شمردم؛ ولی گفت مطب‌های محله بسته است و فردا می‌رود.
هر دندان‌درد عفونت است؟
نه؛ دندان‌درد دلیل زیاد دارد: پوسیدگی، دندان ترک‌خورده، پرکردگی شل، دندان عقلی که جا برای درآمدن ندارد، حتی دندان‌قروچه.۳ آبسه فقط یکی از آن‌هاست و دندان درد عفونی فقط یکی از انواع دندان درد.
آنتی‌بیوتیک فقط وقتی به کار می‌آید که پشت درد عفونت واقعی باشد، و این را دندانپزشک تشخیص می‌دهد.۳
علائم عفونت دندان چیست؟
علائم عفونت دندان معمولاً از یک درد شدید شروع می‌شود. آبسه درد شدید و مداوم دندان یا لثه می‌دهد، با قرمزی، حساسیت به سرما و گرما، مزهٔ بد دهان و گاهی دانه‌ای شبیه جوش روی لثه.۱۴
اگر دهانتان به‌سختی باز می‌شود، صورت یا فک ورم کرده، غدد گردن باد کرده یا تب دارید، همان روز پیش دندانپزشک بروید؛ ورم صورت و دندان درد همراه تب یعنی همین.۱۳ اگر نفس‌کشیدن یا قورت‌دادن سخت شد، ۱۱۵.
| علامت | چه کنیم؟ |
|---|---|
| درد ضرباندار و مداوم، مزهٔ بد دهان، دانه‌ای شبیه جوش روی لثه | وقت فوری دندانپزشک؛ تا آن موقع مسکن |
| تب، ورم گونه یا فک، غدد متورم گردن، کمی سختی در باز کردن دهان | همان روز دندانپزشک یا مرکز اورژانس دندانپزشکی |
| ورم دور چشم یا گردن، چشم دردناک یا تغییر ناگهانی بینایی، سختی نفس‌کشیدن، بلعیدن یا خیلی سخت باز شدن دهان | فوراً ۱۱۵ یا اورژانس |
قرص برای دندان درد و عفونت؛ آنتی‌بیوتیک برای عفونت دندان کی لازم می‌شود؟
برای بزرگسالان سالم، انجمن دندانپزشکی آمریکا آنتی‌بیوتیک را فقط وقتی لازم می‌داند که عفونت کل بدن را گرفته باشد (مثلاً تب یا بی‌حالی) یا خطرش زیاد باشد؛ تصمیمش با دندانپزشک است.۵ یعنی آنتی‌بیوتیک برای عفونت دندان همیشه اولین قدم نیست.
در بقیهٔ موارد قرص کمکی نمی‌کند و فقط عوارضش می‌ماند.۵
اگر دیابت دارید، ایمنی‌تان ضعیف است، بیماری دریچهٔ قلب دارید یا باردارید، زودتر به دندانپزشک خبر بدهید؛ آن راهنما فقط برای بزرگسالان سالم است.۵
آنتی‌بیوتیک برای دندان درد همیشه لازم نیست: اگر دندانپزشک آنتی‌بیوتیک ننوشت، به‌معنی بی‌توجهی نیست؛ معمولاً یعنی درمان خودِ دندان کافی است.
قرص برای عفونت دندان: کدام آنتی‌بیوتیک و چطور؟
آموکسی‌سیلین برای عفونت دندان و مترونیدازول برای عفونت دندان از قرص آنتی‌بیوتیک برای دندان‌هایی‌اند که برای آبسه به کار می‌روند؛ آموکسی‌سیلین از خانوادهٔ پنی‌سیلین است.۲۶ ولی کدام، چقدر و چند روز را دندانپزشک تعیین می‌کند، طبق نسخه.
اگر به آموکسی‌سیلین یا پنی‌سیلین آلرژی داشته‌اید، پیش از مصرف حتماً به پزشک بگویید.۷ داروهای همیشگی‌تان، به‌خصوص رقیق‌کنندهٔ خون، و بیماری کلیه یا کبد را هم به دندانپزشک بگویید.۸
آنتی‌بیوتیکی که دندانپزشک نوشته را همان‌طور که نوشته تا آخر دوره بخورید، حتی اگر زودتر بهتر شدید.۹
معده‌تان ممکن است بشورد (تهوع، نفخ، اسهال)؛ این معمولاً بی‌خطر است. ولی اگر پوستتان خارش و ورم کرد، خس‌خس یا تنگی نفس آمد یا دهانتان باد کرد، فوراً ۱۱۵ را بگیرید؛ برای عارضه‌های دیگر هم پیش از قطع دارو با دندانپزشک یا داروساز تماس بگیرید.۸
اگر مترونیدازول برای عفونت دندان برایتان نوشتند، در طول مصرف و تا دو روز بعد از آخرین قرص الکل نخورید؛ ترکیبش با الکل تهوع، دل‌درد، گرگرفتگی و تپش قلب می‌آورد.۱۰
عفونت دندان در بارداری هم باید به دندانپزشک و پزشک گفته شود. اگر باردار یا شیرده‌اید، به دندانپزشک بگویید؛ آموکسی‌سیلین در بارداری و شیردهی معمولاً مشکلی ندارد، ولی تصمیمش با خود اوست.۱۱
اثر آنتی‌بیوتیک چند روز طول می‌کشد و علامت‌ها ممکن است دیرتر فروکش کنند.۱۰ اگر ۳ تا ۵ روز بعد از شروع آموکسی‌سیلین بهتر نشدید، یا هر وقت بدتر شدید، به دندانپزشک خبر بدهید.۹
قبل از ادامه، حدس بزنید: آقای کریمی ورم گونه و تب دارد و جعبهٔ آموکسی‌سیلین پارسالِ همسرش را در خانه دارد. کدام کار درست‌تر است؟
چرا قرص برای عفونت دندان مانده یا قرص دیگران خوب نیست؟
هر آنتی‌بیوتیکِ بی‌جا، باکتری‌ها را برای دفعهٔ بعد قوی‌تر می‌کند؛ اسمش مقاومت آنتی‌بیوتیکی است.۸
برای عفونت دندان چی بخوریم تا وقت دندانپزشک؟
قرص برای دندان درد و عفونت تا وقت دندانپزشک معمولاً یعنی مسکن. جواب کوتاه: مسکن، غذای نرم و دندانپزشک؛ نه آنتی‌بیوتیک خودسرانه.
درمان درد دندان عفونتی تا وقت دندانپزشک همین است، و مسکن برای عفونت دندان فقط وقت می‌خرد.
برای آبسه می‌شود ایبوپروفن (همراه غذا) یا پاراستامول خورد و غذای نرم مثل سوپ و ماست را انتخاب کرد.۱ با مسواک نرم تمیز کنید و چای داغ و بستنی سرد را فعلاً کنار بگذارید.
سیگار نکشید و دور دندان دردناک نخ نکشید. نیم قاشق چای‌خوری نمک در یک لیوان آب گرم هم برای شست‌وشوی دهان کمک می‌کند؛ کودکان نکنند.۳
اگر زخم معده، آسم، بیماری کلیه یا بارداری دارید یا رقیق‌کنندهٔ خون می‌خورید، ایبوپروفن را نخورید یا اول بپرسید.۱۳ آسپرین را هم به کودک زیر ۱۶ سال ندهید و روی لثه نگذارید.۳۴
دوز و فاصله را در بهترین مسکن برای دندان درد نوشته‌ایم. فقط یک قانون:
هیچ مسکنی را بیش از سقف برچسب نخورید؛ دوز بالاتر مسکن را قوی‌تر نمی‌کند و خطرناک است.۱ چند فراوردهٔ دارای پاراستامول را هم با هم نخورید.۱۴
گفتم همین امشب بروی، ولی مطب‌های محله بسته بود؛ پس شب را با سوپ و یک ایبوپروفن ۴۰۰ طبق برچسب سر کرد، چون معده‌اش مشکلی نداشت و آسم یا داروی خاصی هم نمی‌خورد. صبح جمعه درد کم شده بود.
درد ناگهان قطع شد؛ یعنی خوب شدم؟
ساعت ده زنگ زد: «دیگر درد ندارم، پس لازم نیست بروم؟» گفتم برعکس، همین الان وقتش است.
درد آبسه ممکن است با کم‌شدن فشار قطع شود، ولی عفونت فعال می‌ماند و به گسترش و آسیب بافت ادامه می‌دهد.۴
درمان درد دندان عفونتی با قطع‌شدن درد تمام نمی‌شود؛ تا دندانپزشک علت را درمان نکرده، همان نوبت را نگه دارید.
عفونت دندان اگر درمان نشود چه می‌شود؟
آبسهٔ درمان‌نشده می‌تواند بدتر شود و عوارض خطرناک بدهد: دندان از دست می‌رود، عفونت به استخوان فک می‌رسد، و در موارد نادر وارد خون می‌شود یا به مغز، قلب و ریه می‌رسد.۴
ولی اگر زود بروید، عفونت در بیشتر موارد خوب می‌شود و دندان اغلب نجات پیدا می‌کند.۴ قرص برای دندان درد و عفونت جای این درمان زودهنگام نیست.
پیش از رفتن به مطب چه چیزهایی را بگوییم؟
سر تلفن به آقای کریمی گفتم یک تکه کاغذ بردارد و چند چیز را بنویسد: درد از کی شروع شده، تب داشته یا نه، و ورم از کی پیدا شده.
بعد داروهایی را که می‌خورد بنویسد، مخصوصاً رقیق‌کنندهٔ خون، و آلرژی‌اش را هم؛ دندانپزشک اگر آنتی‌بیوتیک بنویسد، همین‌ها انتخابش را راحت‌تر می‌کند.۸
اگر مسکن خورده، اسم و ساعتش را هم یادداشت کند. این‌طور دندانپزشک می‌فهمد درد با مسکن چقدر کم شده و اگر نه، عفونت چقدر جلو رفته.
قرص برای دندان درد و عفونت؛ آخر قصهٔ آقای کریمی
جمعه عصر آقای کریمی از اورژانس دندانپزشکی برگشت و با نسخهٔ خودش آمد. دندانپزشک چرک را تخلیه کرده بود و قرارِ درمان ریشه گذاشته بود.
جعبهٔ آموکسی‌سیلین همسرش را هم آورد داروخانه که دور بیندازیم. گفتم قرص مثل دستمال زیر چکه است؛ لوله را باید لوله‌کش درست کند.
اگر دربارهٔ قرص برای دندان درد و عفونت یا جور بودنش با داروهایتان مطمئن نیستید، در مشاورهٔ دکتر حیات با هم مرورش می‌کنیم.
اگر هنوز مسکن می‌خواهید، بهترین مسکن برای دندان درد را بخوانید؛ آنجا گفته‌ایم کدام قرص، با چه فاصله‌ای.
برای این‌که آنتی‌بیوتیک‌ها در بیماری‌های دیگر چطور انتخاب می‌شوند، بهترین آنتی‌بیوتیک برای عفونت ریه را ببینید.
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ قرص عفونت دندان
بهترین قرص برای دندان درد و عفونت کدام است؟
قرصی که برای همه بهترین باشد نیست: مسکن درد را کم می‌کند و آنتی‌بیوتیک را فقط دندانپزشک یا پزشک اگر لازم بداند می‌نویسد.۱۵
آنتی‌بیوتیک برای دندان درد همیشه لازم است؟
نه؛ برای بزرگسالان سالم، آنتی‌بیوتیک را فقط وقتی لازم می‌دانند که عفونت کل بدن را گرفته باشد یا خطرش زیاد باشد.۵
آموکسی‌سیلین برای عفونت دندان خوب است؟
آموکسی‌سیلین از آنتی‌بیوتیک‌هایی است که برای آبسهٔ دندان به کار می‌رود.۲ اما فقط دندانپزشک تعیین می‌کند شما به آن نیاز دارید یا نه؛ خودسرانه نخورید.
چگونه عفونت دندان را خارج کنیم؟
درمان عفونت دندان با دندانپزشک است: او چرک را تخلیه می‌کند و در صورت لزوم درمان ریشه انجام می‌دهد یا دندان را می‌کشد.۱ در خانه فقط می‌شود درد را کم کرد.
مترونیدازول برای عفونت دندان چه مشکلی دارد؟
مترونیدازول با الکل نمی‌سازد: در طول مصرف و تا دو روز بعد از آخرین قرص الکل نخورید.۱۰ نوع و مقدار دارو را هم دندانپزشک تعیین می‌کند.۶
درمان درد دندان عفونتی چیست؟
درمان اصلی تخلیه و رفع منشأ عفونت است و مسکن فقط وقت می‌خرد.۱
منابع و برای مطالعهٔ بیشتر
- NHS، آبسهٔ دندان، ۲۰۲۶: علائم، اورژانس، مسکن و درمان آبسه.
- NHS، دربارهٔ آموکسی‌سیلین: آبسهٔ دندان در کاربردهای دارو.
- NHS، دندان‌درد، ۲۰۲۴: علت‌های دندان‌درد، کارهای خانگی تا وقت دندانپزشک و دو روز.
- مدلاین‌پلاس، آبسهٔ دندان، ۲۰۲۶: ماهیت آبسه، قطع‌شدن درد، آسپرین روی لثه و عوارض درمان‌نشده.
- راهنمای ADA دربارهٔ آنتی‌بیوتیک، ۲۰۱۹: فقط در درگیری عمومی بدن یا خطر پیشرفت آن، برای بزرگسالان سالم.
- NHS، دربارهٔ مترونیدازول: آبسهٔ دندان در کاربردهای دارو.
- NHS، چه کسی آموکسی‌سیلین نمی‌خورد: آلرژی به پنی‌سیلین.
- NHS، آنتی‌بیوتیک‌ها: نسخهٔ شخصی، عوارض، آلرژی، داروهای دیگر و مقاومت.
- NHS، سؤال‌های رایج دربارهٔ آموکسی‌سیلین: کامل‌کردن دوره و زمان خبر دادن به پزشک.
- NHS، سؤال‌های رایج دربارهٔ مترونیدازول: ممنوعیت الکل و زمان شروع اثر.
- NHS، آموکسی‌سیلین در بارداری و شیردهی: ایمنی مصرف در بارداری و شیردهی.
- سازمان جهانی بهداشت، مقاومت ضدمیکروبی، ۲۰۲۶: مصرف نادرست و مقاومت دارویی.
- NHS، ایبوپروفن برای بزرگسالان: چه کسانی ایبوپروفن نخورند.
- NHS، پاراستامول برای بزرگسالان: پرهیز از چند فراوردهٔ دارای پاراستامول.
منابع
- ۱. NHS conditions/dental-abscess
- ۲. NHS amoxicillin/about-amoxicillin
- ۳. NHS conditions/toothache
- ۴. MedlinePlus article/001060
- ۵. PubMed 31668170
- ۶. NHS metronidazole/about-metronidazole
- ۷. NHS amoxicillin/who-can-and-cannot-take-amoxicillin
- ۸. NHS conditions/antibiotics
- ۹. NHS amoxicillin/common-questions-about-amoxicillin
- ۱۰. NHS …ronidazole/common-questions-about-metronidazole
- ۱۱. NHS …tfeeding-and-fertility-while-taking-amoxicillin
- ۱۲. WHO detail/antimicrobial-resistance
- ۱۳. NHS medicines/ibuprofen-for-adults
- ۱۴. NHS medicines/paracetamol-for-adults
