سرماخوردگی بدترین وقتش را برای مادران شیرده نگه داشته است: وقتی که هم خستهاید، هم خوابتان کم است و هم نگرانید قرصی که میخورید از راه شیر به نوزاد برسد. سؤالی که این روزها زیاد در داروخانه میشنویم همین است: قرص سرماخوردگی در شیردهی چیزی بخوریم یا نه؟ جواب کوتاه این است که اکثر داروهای رایج سرماخوردگی با شیردهی سازگارند و معمولاً نیازی نیست شیر دادن را قطع کنید؛ اما چند استثنای مهم وجود دارد که باید بشناسید. در این مقاله فهرست داروهای امن، داروهایی که با احتیاط مصرف میشوند و داروهایی که بهتر است دور بمانند را با هم مرور میکنیم و در انتها چند راه خانگی را هم میگوییم که بدون هیچ دارویی حالتان بهتر شود.
آیا برای مصرف قرص سرماخوردگی در شیردهی باید شیر دادن را قطع کنیم؟
خیر؛ در اکثر موارد قطع شیردهی لازم نیست، حتی کار اشتباهی هم هست. وقتی مادر سرما میخورد، بدن او از چند روز قبل از ظاهر شدن علائم، ساخت آنتیبادی علیه همان ویروس را شروع کرده است و این آنتیبادیها از راه شیر به نوزاد میرسند و از او محافظت میکنند. خود ویروس سرماخوردگی از شیر عبور نمیکند. پس تا وقتی دارویی که مصرف میکنید با شیردهی سازگار است، ادامهٔ شیردهی بهترین کاری است که برای نوزاد میتوانید انجام دهید. فقط چند قانون بهداشتی ساده را جدی بگیرید: قبل از شیر دادن دستهایتان را بشویید، هنگام عطسه و سرفه صورتتان را از نوزاد دور کنید و اگر علائمتان شدید است، یک ماسک ساده بزنید.
کدام قرص سرماخوردگی در شیردهی مجاز است؟ فهرست کامل
سؤال اکثر مادران این است: کدام داروی مجاز سرماخوردگی در شیردهی است و کدام را باید کنار بگذاریم؟ بیایید مادهبهماده بررسی کنیم. جدول زیر وضعیت رایجترین ترکیبهای دارویی سرماخوردگی را در دوران شیردهی خلاصه میکند و منبع اصلیاش پایگاه تخصصی LactMed مرکز ملی بهداشت آمریکا است که مرجع استاندارد همین سؤالهاست:
| دارو | وضعیت در شیردهی | نکتهٔ کلیدی |
|---|---|---|
| استامینوفن | سازگار؛ انتخاب اول | کمترین عبور به شیر؛ برای تب و درد مطمئنترین گزینه است |
| ایبوپروفن | سازگار | برای درد و التهاب انتخاب اول؛ عبورش به شیر ناچیز است |
| لوراتادین و سیتیریزین | سازگار | آنتیهیستامینهای ترجیحی با خوابآوری کم |
| کلرفنیرامین | کوتاهمدت قابل قبول | خوابآور است و مصرف طولانیاش میتواند شیر را کم کند |
| دکسترومتورفان | سازگار | برای سرفهٔ خشک در دوز معمول مشکلی ندارد |
| سودوافدرین | با احتیاط | میتواند تولید شیر را کم کند؛ مخصوصاً در ماههای اول |
| فنیلافرین خوراکی | دادهٔ محدود | جذب خوراکیاش ضعیف است ولی بهتر است جایگزین داشته باشد |
| کدئین | ممنوع | خطر خوابآوری شدید و کندی تنفس در نوزاد |
| آسپرین با دوز بالا | ممنوع | سالیسیلات به شیر عبور میکند و برای نوزاد ریسک دارد |
دو نکتهٔ مهم از این جدول بیرون میآید. اول اینکه «قرص سرماخوردگی» یک داروی واحد نیست؛ بیشتر قرصها و شربتهای سرماخوردگی ترکیب چند ماده هستند (مثلاً مسکن بهعلاوهٔ آنتیهیستامین بهعلاوهٔ ضداحتقان) و شما باید تکتک ترکیبهای روی جعبه را با این جدول چک کنید، نه فقط اسم تجاری را. دوم اینکه هرچه درمان موضعیتر باشد، امنتر است: اسپری نمکی بینی، قطرههای استروئیدی بینی و دهانشویهها تقریباً هیچ جذب سیستمیکی ندارند و در شیردهی مشکلی ایجاد نمیکنند.
مسکن و تببر: استامینوفن یا ایبوپروفن؟
برای تب، سردرد و بدندرد، هر دو گزینهٔ امنی در اختیار دارید. پروندهٔ استامینوفن در LactMed میگوید مقدار دارویی که به شیر میرسد بسیار کم است و استامینوفن سالهاست که انتخاب اول مسکن در شیردهی است. ایبوپروفن نیز در شیردهی سازگار است؛ چون به پروتئینهای خون میچسبد، عملاً مقدار ناچیزی وارد شیر میشود و حتی برای خود نوزادان هم به شکل قطره تجویز میشود. کدام را انتخاب کنید؟ اگر فقط تب و بدندرد دارید، استامینوفن کافی است؛ اما اگر گلودرد التهابی یا سردرد عضلانی دارید، ایبوپروفن اثر ضدالتهابی بهتری دارد. هر دو را با دوز معمول و برای چند روز کوتاه مصرف کنید.
آنتیهیستامینها؛ لوراتادین بهتر است یا کلرفنیرامین؟
برای آبریزش بینی و عطسه، آنتیهیستامین لازم میشود و اینجا انتخاب درست، فرق واقعی ایجاد میکند. آنتیهیستامینهای قدیمی مثل کلرفنیرامین و دیفنهیدرامین خوابآورند و اگر چند روز پشت سر هم مصرف شوند، میتوانند تولید شیر را کم کنند؛ تازه خوابآوریشان ممکن است به نوزاد هم سرایت کند. آنتیهیستامینهای نسل جدیدتر مثل لوراتادین و سیتیریزین هم خوابآوری کمتری دارند و هم دادههای شیردهیشان مطمئنتر است؛ پروندهٔ لوراتادین در LactMed نشان میدهد لوراتادین در شیردهی یکی از انتخابهای ترجیحی است. اگر میخواهید دربارهٔ این دارو بیشتر بدانید، مقالهٔ «لوراتادین و فشار خون» به سؤالهای رایج دیگری هم جواب داده است. یک نکتهٔ عملی هم اینکه آنتیهیستامین را فقط وقتی بخورید که آبریزش و عطسه واقعاً اذیتتان میکند؛ برای گرفتگی بینی اثری ندارد.
ضداحتقانها؛ چرا سودوافدرین با احتیاط است؟
سودوافدرین (Pseudoephedrine) همان مادهای است که گرفتگی بینی را باز میکند، اما یک عارضهٔ خاص دارد: میتواند تولید شیر را کم کند. در یک مطالعهٔ کوچک اما مهم که در سال ۲۰۰۳ منتشر شد، یک دوز ۶۰ میلیگرمی سودوافدرین تولید شیر را در ۲۴ ساعت بعد حدود یکچهارم کاهش داد. اگر شیرتان پر است و نوزاد چندماهه، یکی دو دوز احتمالاً مشکلساز نمیشود؛ اما اگر نوزاد تازهبهدنیا آمده، شیرتان کم است یا قبلاً برای افزایش شیر تلاش کردهاید، سراغ سودوافدرین نروید. بهطور کلی سودوافدرین در شیردهی داروی انتخابِ اول نیست. جایگزین امنتر برای گرفتگی بینی چیست؟ اسپری و قطرهٔ نمکی، بخار گرم، و اگر لازم شد اسپری موضعی ضداحتقان مثل اکسیمتازولین برای حداکثر سه روز؛ چون موضعی است، جذب خونیاش ناچیز میماند.
مادر شیردهی که سرما خورده، کدام انتخاب درستتر است؟
شربت سرفه و دکسترومتورفان در شیردهی
برای سرفهٔ خشک، دکسترومتورفان رایجترین مادهٔ موجود در شربتهاست و خبر خوب اینکه طبق دادههای LactMed، مصرف آن در دوزهای معمول با شیردهی سازگار است. فقط دو احتیاط را فراموش نکنید: اول، شربت سرفه را تکماده انتخاب کنید؛ چون خیلی از شربتها ترکیبیاند و کنار دکسترومتورفان، آنتیهیستامین یا ضداحتقان هم دارند. دوم، شربتهای حاوی کدئین ممنوعاند که دلیلش را در بخش بعد میگوییم. برای سرفهٔ خلطدار هم معمولاً مایعات گرم و عسل از هر شربتی بهتر جواب میدهند. و اگر مکمل بارداری مصرف میکنید، آن را هم ادامه بدهید؛ دربارهٔ زمان مصرفش در مقالهٔ «قرص فولیک اسید را صبح بخوریم یا شب» توضیح دادهایم.
داروهای ممنوعه در شیردهی؛ اینها را نخوریم
- کدئین و شربتهای حاوی کدئین: در بعضی مادران سریع به مورفین تبدیل میشود و میتواند تنفس نوزاد را کند کند؛ موارد مرگ نوزاد هم گزارش شده است.
- ترکیبات چنددارویی سرماخوردگی که ترکیبشان را نمیدانید: اول برچسب را بخوانید، بعد تصمیم بگیرید.
- آسپرین با دوز بالا: سالیسیلات به شیر عبور میکند و برای نوزاد امن نیست.
- داروها و قطرههای گیاهیِ بدون مجوز بهداشتی: طبیعی بودن به معنای امن بودن در شیردهی نیست.
- آنتیبیوتیک خودسرانه: سرماخوردگی ویروسی است و آنتیبیوتیک روی ویروس هیچ اثری ندارد.
درمانهای خانگی که واقعاً جواب میدهند
- استراحت جدی؛ بدنی که شیر میسازد، برای جنگیدن با ویروس انرژی بیشتری لازم دارد.
- مایعات گرم مثل آب، چای کمرنگ و سوپ؛ هم خلط را رقیق میکنند و هم کمآبی بدن را جبران میکنند.
- عسل: یک قاشق برای سرفهٔ مادر (توجه کنید که عسل برای خود نوزادِ زیر یک سال ممنوع است).
- دهانشویه با آبنمک برای گلودرد.
- قطره یا اسپری نمکی و شستشوی بینی برای گرفتگی.
- بخار و رطوبت مناسب اتاق برای تنفس راحتتر هنگام خواب.
آیا سرماخوردگی از راه شیر به نوزاد منتقل میشود؟
این نگرانی، شایعترین دلیلی است که مادران شیردهی را قطع میکنند و جوابش آرامبخش است: شیردهی در زمان سرماخوردگی اشکالی ندارد، چون ویروسهای سرماخوردگی از شیر عبور نمیکنند. راه انتقال، همان راههای معمول است؛ قطرههای تنفسی هنگام عطسه و سرفه و تماس دستهای آلوده با صورت نوزاد. پس به جای قطع شیردهی، راه انتقال را ببندید: دستشویی مرتب، دور نگه داشتن صورت هنگام سرفه و ماسک ساده. مزیت ادامهٔ شیردهی دوبرابر است؛ نوزاد هم شیرش را میگیرد و هم آنتیبادیهایی را که بدن شما دقیقاً علیه همان ویروس ساخته است.
پرسشهای پرتکرار دربارهٔ قرص سرماخوردگی در شیردهی
قرص سرماخوردگی در شیردهی چه بخوریم که به نوزاد آسیب نرسد؟
برای تب و درد، استامینوفن یا ایبوپروفن؛ برای آبریزش و عطسه، لوراتادین یا سیتیریزین؛ برای گرفتگی بینی، اسپری نمکی. هر قرص ترکیبی را قبل از خوردن، مادهبهماده با فهرست همین مقاله چک کنید.
آیا میشود قرص سرماخوردگی ترکیبی خورد؟
فقط اگر تکتک ترکیبهایش با شیردهی سازگار باشند. مشکل قرصهای ترکیبی این است که معمولاً یک مادهٔ غیرضروری هم دارند؛ مثلاً ضداحتقان برای کسی که بینیاش گرفته نیست. ترجیح ما همیشه داروی تکماده است.
سودوافدرین واقعاً شیر را کم میکند؟
بله، در بخشی از مادران این اتفاق افتاده و در یک مطالعه، یک دوز ۶۰ میلیگرمی تولید شیر را حدود یکچهارم کم کرد. ریسک در ماههای اول شیردهی و برای مادرانی که شیرشان کم است بیشتر است؛ برای همین جایگزینهای موضعی انتخاب بهتریاند.
دارو را قبل از شیر دادن بخورم یا بعد؟
اگر دارویی که با احتیاط مصرف میشود لازم شد، بلافاصله بعد از شیر دادن بخورید. با این کار تا نوبت شیردهی بعدی، بیشتر دارو از خون شما پاک شده و غلظت آن در شیر کمترین مقدار ممکن میشود.
آمپول مسکن یا سرم برای سرماخوردگی در شیردهی اشکال دارد؟
آمپولهای مسکن معمولاً همان مواد خوراکیاند با جذب سریعتر و قواعد همان جدول بالا برایشان صادق است. سرم و آنتیبیوتیک فقط با تشخیص و نسخهٔ پزشک؛ سرماخوردگیٔ ساده به هیچکدام نیاز ندارد.
چند روز طول میکشد خوب شوم؟ اگر خوب نشدم چه؟
سرماخوردگی معمولی هفت تا ده روز طول میکشد و با استراحت و درمان علائم، خودبهخود میگذرد. اگر تب ماند، علائم بعد از هفتهٔ اول بدتر شد یا تنگی نفس و درد قفسهٔ سینه اضافه شد، وقت مراجعه به پزشک است.
وقتی در دوران شیردهی سرما میخورید، معمولاً چه میکنید؟
جمعبندی
خلاصهٔ حرف این است: برای مصرف قرص سرماخوردگی در شیردهی مجبور نیستید بین سلامت خودتان و سلامت نوزاد یکی را انتخاب کنید. اگر بخواهیم بهترین قرص سرماخوردگی در شیردهی را نام ببریم، همان استامینوفن است؛ ایبوپروفن هم در کنارش قرار میگیرد. آنتیهیستامین را از جنس لوراتادین انتخاب کنید، سودوافدرین را به روزهای خاص و کوتاه محدود کنید و از کدئین و ترکیبهای ناشناخته دور بمانید. و مهمتر از همه، شیردهی را قطع نکنید؛ شیر شما در همین روزها دقیقاً همان چیزی است که نوزاد لازم دارد. این مطلب جایگزین مشاورهٔ پزشک یا داروساز نیست؛ اگر داروی خاصی مصرف میکنید یا نوزادتان نارس یا بیمار است، قبل از هر دارویی با پزشک یا داروساز چک کنید.
منابع: LactMed: Acetaminophen · LactMed: Ibuprofen · LactMed: Loratadine · NHS: Breastfeeding and medicines