در اسپانیا ۱۹٬۰۸۴ بیمار فشار خون دو گروه شدند: نیمی قرص فشارشان را شب خوردند و نیمی صبح، و پژوهشگرها گزارش دادند گروه شب نزدیک به نصف کمتر سکته و حملهٔ قلبی داشت.۱ سه سال بعد، در بریتانیا ۲۱٬۱۰۴ نفر همین را آزمودند و هیچ فرقی میان صبح و شب پیدا نکردند.۲
دو آزمایش بزرگ و دو جواب متضاد. اگر دنبال بهترین زمان مصرف قرص والسارتان هستید، احتمالاً همین دعوا را در اینستاگرام و گروه‌های خانوادگی هم دیده‌اید؛ تا آخر این مطلب می‌فهمید بالاخره کدام درست بود و جواب برای شما چیست.
نسرین ۵۴ ساله است و دو هفته است که پزشک برایش والسارتان نوشته. خواهرش می‌گوید «صبح بخور، با صبحانه»، یک ویدیو در اینستاگرام می‌گوید «قرص فشار فقط شب»، و نسرین وسط این دو، یک روز صبح می‌خورد و یک روز شب.
اشتباه اصلی نسرین نه صبح است و نه شب؛ همین جابه‌جا کردن هر روزه است.
بهترین زمان مصرف قرص والسارتان؛ جواب کوتاه
بهترین زمان مصرف قرص والسارتان هر ساعتی از روز است که بتوانید هر روز همان ساعت آن را بخورید.۴
یک قرص والسارتان فشار را تقریباً یک شبانه‌روز کامل پایین نگه می‌دارد. پس آنچه بدن لازم دارد، رسیدن منظم دارو است، نه یک ساعت جادویی.۵
قرص فشار را مثل آب دادن به گلدان ببینید. شمعدانی برایش فرقی ندارد صبح آب بخورد یا عصر؛ گلدانی خشک میشود که یک روز آب بخورد و دو روز نه.
قرص فشار را شب بخوریم یا صبح؟ قصهٔ دو آزمایش بزرگ
آزمایش اسپانیایی، که به نام Hygia شناخته میشود، گزارش کرد خوردن قرص فشار هنگام خواب، سکته و حملهٔ قلبی را حدود ۴۵ درصد کم می‌کند.۱ این عدد آن‌قدر بزرگ بود که خیلی از متخصصان باورش نکردند و منتظر ماندند کسی آن را تکرار کند.
آزمایش بریتانیایی TIME همین کار را کرد: نیمی از ۲۱٬۱۰۴ بیمار قرص‌هایشان را صبح خوردند و نیمی شب، و حدود پنج سال دنبالشان کردند.۲
نتیجه تقریباً مساوی بود: در هر دو گروه از هر ۱۰۰ نفر حدود ۳ تا ۴ نفر دچار سکته، حملهٔ قلبی یا مرگ قلبی‌عروقی شدند؛ فرقی آن‌قدر کوچک که می‌توانست تصادفی باشد.۲
در سال ۲۰۲۵ آزمایش کانادایی BedMed روی ۳٬۳۵۷ نفر هم به همان نتیجه رسید. شب خوردن قرص خطر قلبی را کم نکرد، ولی زمین خوردن، شکستگی یا مشکل چشم را هم بیشتر نکرد.۳
همان سال پژوهشگرها همهٔ آزمایشهای بزرگ از این دست را کنار هم گذاشتند، پنج آزمایش با نزدیک به ۴۷ هزار بیمار. شب خوردن قرص، سکته و حملهٔ قلبی را کم نکرد.۶
یعنی آن ۴۵ درصدِ اسپانیایی در آزمایشهای مستقل تکرار نشد. وقتی یک نتیجهٔ بزرگ تکرار نمی‌شود، پزشکی به آن تکیه نمی‌کند.۶
پس جواب این سؤال که قرص فشار را شب بخوریم یا صبح، این است: هر کدام که برایتان راحت‌تر است و عارضهٔ کمتری دارد.۲۳
خواهر نسرین و آن ویدیوی اینستاگرام هر دو نیمه‌درست بودند: صبح خوب است، شب هم خوب است. فقط هر روز عوض کردنش خوب نیست.
قرص والسارتان صبح بخوریم یا شب؟ سه حالتی که ساعت مهم میشود
با اینکه برای قلب فرقی ندارد، در چند حالت ساعت به زندگی روزمره‌تان ربط پیدا می‌کند.
والسارتان و هیدروکلروتیازید در یک قرص
قرص‌هایی مثل والزودک اچ سی تی والسارتان و هیدروکلروتیازید را با هم دارند. هیدروکلروتیازید ادرارآور است و اگر شب خورده شود، ممکن است چند بار از خواب بیدارتان کند.
اثر ادرارآور هیدروکلروتیازید ۶ تا ۱۲ ساعت می‌ماند؛ برای همین قرص ترکیبی را صبح بخورید.۷
اگر می‌خواهید بدانید این نیمهٔ دوم دقیقاً چه می‌کند، مطلب قرص هیدروکلروتیازید برای چیست را بخوانید.
والسارتان و سرگیجه
سرگیجه از عوارض شایع این داروست، به‌خصوص روزهای اول.۸ اگر چند ساعت بعد از قرص سرتان گیج می‌رود، با پزشک دربارهٔ جابه‌جا کردن ساعت حرف بزنید؛ نویسندگان آزمایش TIME هم همین را پیشنهاد کرده‌اند: ساعتی که عارضهٔ کمتری دارد.۲
هر وقت از دراز کشیدن بلند می‌شوید، آرام بلند شوید و چند لحظه لبهٔ تخت بنشینید.۸
والسارتان برای نارسایی قلبی؛ دو نوبت در روز
والسارتان برای نارسایی قلبی و بعد از حملهٔ قلبی معمولاً دو بار در روز تجویز میشود.۸ اینجا بهتر است دو نوبت حدود ۱۲ ساعت از هم فاصله داشته باشند، مثلاً ۸ صبح و ۸ شب.
فراموش کردن قرص والسارتان؛ دشمن اصلی فراموشی است
برگردیم سراغ نسرین. وقتی ساعت قرصش هر روز عوض می‌شد، دو بار در یک هفته یادش رفت اصلاً قرص را خورده یا نه؛ یک بار نخورد و یک بار شاید دو تا خورد.
قبل از ادامه حدس بزنید: کدام عادت برای فشار نسرین بهتر است؟
قرص را به کاری گره بزنید که هر روز بی‌استثنا انجام می‌دهید، مثل چای صبح یا مسواک شب، و یک قرص‌دان هفتگی کنارش بگذارید. هر خانهٔ خالی قرص‌دان جواب سؤال «خوردم یا نه؟» را می‌دهد.
اگر نوبتی را جا انداختید، هر وقت یادتان آمد بخورید؛ ولی اگر نزدیک نوبت بعدی است، آن را رها کنید.۸۵
برای جبران فراموش کردن قرص والسارتان هیچ‌وقت دو قرص را با هم نخورید.۸
والسارتان قبل از غذا یا بعد از غذا؟
والسارتان را میشود قبل از غذا، بعد از غذا یا همراه غذا خورد، به شرطی که هر روز به همان شکل باشد.۴۸
برچسب رسمی می‌گوید غذا جذب قرص را حدود ۴۰ درصد کم می‌کند، ولی همچنان اجازه می‌دهد با یا بدون غذا خورده شود.۵ پس جواب ساده است: هر کدام، فقط هر روز به همان شکل، تا مقدار جذب هر روز یکسان بماند.
اثر قرص والسارتان کی شروع میشود؟
اثر قرص والسارتان حدود ۲ ساعت بعد از خوردن شروع میشود و تا ۶ ساعت به بیشترین حد می‌رسد.۵
ولی اثر کامل روی عدد فشارسنج چند هفته طول می‌کشد: بیشترش تا ۲ هفته و کاملش تا حدود ۴ هفته. پس اگر فشارتان روز سوم هنوز بالاست، دارو را خودسرانه عوض یا قطع نکنید.۵
قرص والسارتان ۸۰ و ۱۶۰؛ چند بار در روز؟
در ایران قرص والسارتان ۸۰ و قرص والسارتان ۱۶۰ رایج‌ترند. طبق برچسب رسمی، برای فشار خون معمولاً روزی یک بار ۸۰ یا ۱۶۰ میلی‌گرم شروع میشود و تا ۳۲۰ میلی‌گرم در روز بالا می‌رود.۵
برای نارسایی قلبی شروع معمول ۴۰ میلی‌گرم دو بار در روز است و بعد از حملهٔ قلبی ۲۰ میلی‌گرم دو بار در روز، که پزشک کم‌کم بالا میبرد.۵ مقدار شما را فقط پزشک تعیین می‌کند؛ طبق تجویز پزشک بخورید.
| حالت | تعداد نوبت | نکتهٔ زمان |
|---|---|---|
| فشار خون بالا | روزی یک بار | هر ساعتی، ولی هر روز همان ساعت |
| نارسایی قلبی | روزی دو بار | حدود ۱۲ ساعت فاصله |
| بعد از حملهٔ قلبی | روزی دو بار | حدود ۱۲ ساعت فاصله |
| ترکیب با هیدروکلروتیازید | روزی یک بار | صبح، به خاطر ادرار |
والسارتان در ماه رمضان
روزه با قرص فشار نیاز به برنامه دارد. در روزهای بلند، کم‌آبی همراه این داروها ممکن است فشار را زیادی پایین بیاورد، به کلیه آسیب بزند و پتاسیم را بالا ببرد.۹
کسی که به‌تازگی حملهٔ قلبی داشته یا نارسایی قلبی پیشرفته دارد، معمولاً نباید روزه بگیرد.۹ بقیه هم بهتر است چند هفته پیش از ماه رمضان با پزشک دربارهٔ روزه و زمان مصرف قرص والسارتان در این ماه حرف بزنند؛ قرص روزی یک بار را معمولاً میشود به بعد از افطار برد.
اگر در روزه غش کردید، سرگیجهٔ شدید داشتید یا ادرارتان خیلی کم شد، روزه را بشکنید و با پزشک تماس بگیرید.۹
اگر نسرین عادت ثابتی برای قرصش پیدا کند، ماه رمضان هم آن را به‌هم نمی‌زند؛ فقط کمی جابه‌جا میشود و تا آخر ماه همان ساعت می‌ماند.
عوارض قرص والسارتان و چند نکتهٔ ایمنی
عوارض قرص والسارتان بیشتر وقت‌ها خفیف‌اند: سرگیجه، سردرد، خستگی، دل‌پیچه و تهوع.۴۵ بیشترشان گذرا هستند.
در روزهای استفراغ، اسهال، تب یا عرق زیاد، فشار ممکن است بیش از حد پایین بیاید و بدن کم‌آب شود؛ همان روز با پزشک یا داروساز تماس بگیرید.۴۸
دربارهٔ والسارتان و سرفه هم خبر خوبی هست. بعضی قرص‌های فشار، مثل کاپتوپریل و انالاپریل، سرفهٔ خشک می‌دهند؛ در کسانی که با آن‌ها سرفه کرده بودند، والسارتان خیلی کمتر سرفه داد.۵
والسارتان و پتاسیم؛ مراقب نمک رژیمی باشید
والسارتان پتاسیم خون را کمی بالا میبرد. پس قرص پتاسیم یا نمک رژیمی کم‌سدیمی را که به جای سدیم پتاسیم دارد، بدون مشورت با پزشک مصرف نکنید.۴۸
داروهای نگه‌دارندهٔ پتاسیم، مثل اسپیرونولاکتون یا تریامترن اچ، هم کنار والسارتان فقط با نظر پزشک.۵
کمتر کسی حواسش به نمک رژیمی است، چون «سالم» به نظر می‌رسد. ضعف یا پرش عضله و تپش یا نامنظمی قلب می‌تواند نشانهٔ بالا رفتن پتاسیم باشد.۴
والسارتان و ایبوپروفن و تداخل‌های دیگر
مسکن‌هایی مثل ایبوپروفن و ناپروکسن می‌توانند اثر والسارتان را کم کنند و در سالمندان یا کسی که کم‌آب است، به کلیه فشار بیاورند.۵۸
پس والسارتان و ایبوپروفن را بدون نظر پزشک یا داروساز با هم مصرف نکنید. اگر برای دردهای طولانی مسکن دیگری مثل سلکوکسیب می‌خورید، مطلب سلکوکسیب و فشار خون را هم ببینید.
اگر لیتیوم می‌خورید، سطح خونی آن باید زیر نظر باشد.۵
اگر قبلاً با قرص‌هایی مثل کاپتوپریل یا انالاپریل تورم ناگهانی صورت و لب داشته‌اید، حتماً به پزشک بگویید. والسارتان و این قرص‌ها را هم بدون دستور پزشک با هم نخورید.۵۴
والسارتان در بارداری و شیردهی
والسارتان در بارداری ممنوع است و در ماه‌های دوم و سوم می‌تواند به جنین آسیب جدی بزند.۸ اگر با این قرص باردار شدید، همان روز به پزشک خبر دهید تا داروی دیگری جایش بنویسد.۸۵
اگر قصد بارداری دارید، از قبل با پزشک حرف بزنید. در شیردهی هم مصرف آن معمولاً توصیه نمی‌شود و پزشک داروی دیگری انتخاب می‌کند.۴
قطع قرص والسارتان
قطع قرص والسارتان فقط با نظر پزشک است، حتی اگر فشارتان خوب شده باشد.۴ عدد خوب فشارسنج یعنی دارو دارد کارش را می‌کند، نه اینکه دیگر لازم نیست.
اگر با وجود مصرف منظم فشارتان پایین نمی‌آید، علت پایین نیامدن فشار خون با قرص را بخوانید.
بهترین زمان مصرف قرص والسارتان؛ جمع‌بندی
نسرین آخر سر ساعت ۹ شب را انتخاب کرد، بعد از مسواک، چون صبح‌ها در عجلهٔ رفتن همه‌چیز یادش می‌رفت. یک ماه بعد فشارش ۱۲۵ روی ۷۸ بود و خانه‌های قرص‌دانش دیگر جا نمی‌ماندند.
بهترین زمان مصرف قرص والسارتان یک ساعت ثابت است، نه یک ساعت خاص. شمعدانی صبح و عصر را نمی‌فهمد، ولی روزی را که آب نخورده خوب می‌فهمد؛ فشار شما هم همین‌طور.
اگر دربارهٔ ساعت قرص‌هایتان سؤالی دارید، از داروسازهای دکتر حیات بپرسید. اگر هیدروکلروتیازید هم در نسخه‌تان هست، قرص هیدروکلروتیازید برای چیست را بخوانید.
پرسش‌های پرتکرار دربارهٔ بهترین زمان مصرف قرص والسارتان
بهترین زمان مصرف قرص والسارتان صبح است یا شب؟
هر دو. آزمایشهای بزرگ فرقی در سکته و حملهٔ قلبی پیدا نکردند؛ مهم این است که هر روز همان ساعت بخورید.۲۳
قرص والسارتان صبح بخوریم یا شب اگر ادرارآور هم دارد؟
اگر قرص شما والسارتان و هیدروکلروتیازید با هم است، صبح بهتر است تا شب برای دستشویی بیدار نشوید.
فراموش کردن قرص والسارتان چه کنم؟
هر وقت یادتان آمد بخورید، مگر نزدیک نوبت بعدی باشد. دو قرص را با هم نخورید.۸۵
والسارتان و نمک رژیمی؛ میشود نمک کمسدیم خورد؟
فقط با نظر پزشک، چون بعضی نمکهای رژیمی به جای سدیم پتاسیم دارند و والسارتان هم پتاسیم را بالا میبرد.۴۸
عوارض قرص والسارتان کدام‌اند و کدام خطرناک است؟
سرگیجه، سردرد و خستگی شایع و بیشتر گذرا هستند. تورم زبان یا گلو و تنگی نفس یعنی فوراً ۱۱۵؛ ضعف عضله با تپش قلب یا زردی پوست یعنی همان روز پزشک.۴
قرص والسارتان ۸۰ را میشود نصف کرد؟
این را از داروساز بپرسید، چون به شکل قرص و سازنده بستگی دارد. مقدار مصرف را هم خودسرانه کم یا زیاد نکنید.
منابع و برای مطالعهٔ بیشتر
- ۱. کارآزمایی Hygia، اسپانیا، ۲۰۱۹: گزارش کاهش رویدادهای قلبی و عروقی با خوردن قرص فشار هنگام خواب.
- ۲. کارآزمایی TIME، بریتانیا، ۲۰۲۲: نبود تفاوت میان صبح و شب در ۲۱٬۱۰۴ بیمار و توصیه به ساعتی که راحت‌تر است و عارضهٔ کمتری دارد.
- ۳. کارآزمایی BedMed، کانادا، ۲۰۲۵: نبود تفاوت میان خوردن قرص فشار هنگام خواب و صبح، بدون افزایش زمین خوردن یا مشکل چشم.
- ۴. NHS، والسارتان: هر ساعتی از روز ولی هر روز در یک ساعت، با یا بدون غذا، عوارض، پتاسیم و نمکهای جایگزین، ایبوپروفن، بارداری و شیردهی.
- ۵. برچسب رسمی دیووان (والسارتان) در DailyMed: مقدار مصرف در فشار خون، نارسایی قلبی و بعد از حملهٔ قلبی، اثر غذا، زمان شروع اثر، سرفه، سرگیجه، پتاسیم، لیتیوم و بارداری.
- ۶. مرور نظام‌مند و متاآنالیز، ۲۰۲۵: جمع‌بندی پنج کارآزمایی با ۴۶٬۶۰۶ بیمار دربارهٔ شب یا صبح.
- ۷. برچسب رسمی هیدروکلروتیازید در DailyMed: مدت اثر ادرارآور هیدروکلروتیازید، دلیل صبح خوردن قرص‌های ترکیبی.
- ۸. MedlinePlus، والسارتان: یک بار یا دو بار در روز، فراموش کردن نوبت، بلند شدن آرام برای پیشگیری از سرگیجه، نمک جایگزین و منع بارداری.
- ۹. مجلهٔ Heart، توصیه‌های روزه‌داری بیماران قلبی، ۲۰۲۱: مشورت پیش از ماه رمضان دربارهٔ داروها و خطر کم‌آبی.
