سوزاک

سینا بیست‌وشش ساله است و سه روز است موقع ادرار حس می‌کند چیزی می‌سوزد. صبح‌ها لکهٔ زردی روی لباس زیرش می‌بیند و از خجالت به هیچ‌کس چیزی نگفته است.

دوستش می‌گوید «سوزاک است، دو تا قرص سیپرو بخور خوب می‌شوی». سینا همان شب از داروخانهٔ سر کوچه یک ورق قرص می‌خرد.

باکتری سوزاک جای گرم و نمدار را دوست دارد، از مجرای ادرار و دهانهٔ رحم تا گلو و حتی چشم.^۵

خبر خوب این است که سوزاک درمان‌پذیر است و با آنتی‌بیوتیکی که پزشک انتخاب می‌کند، خوب می‌شود.^۱

سوزاک ادراری یا سوزش ادرار؟

در محاوره گاهی هر سوزش ادراری را «سوزاک» صدا می‌زنند. سوزش ادرار ده‌ها علت دارد، از عفونت ادراری ساده تا کلامیدیا؛ سوزاک فقط یکی از آن‌هاست و با آزمایش معلوم می‌شود.

علائم سوزاک در مردان بیشتر سوزش ادرار و ترشح از آلت است؛ در زنان اغلب علامتی نیست یا علائم آن‌قدر خفیف است که با عفونت دیگری اشتباه می‌شود.^۵۱

علائم سوزاک معمولاً ۱ تا ۱۴ روز بعد از تماس شروع می‌شود.^۱ سرویس بهداشت بریتانیا می‌گوید اغلب حدود دو هفته بعد است، ولی گاهی تا چند ماه هیچ نشانه‌ای پیدا نمی‌شود.^۴

علائم سوزاک در مردان

سوزش و درد هنگام ادرار، ترشح چرکی سفید، زرد یا سبز از سر آلت و قرمزی یا تورم دهانهٔ مجرا شایع‌ترین علائم سوزاک در مردان است.^۵ بعضی مردها نیاز فوری و مکرر به ادرار، درد یا تورم بیضه هم دارند.^۵۴

علائم سوزاک در زنان

سوزاک در زنان ممکن است ترشح زرد یا سبز واژن، سوزش ادرار، درد زیر شکم و خونریزی بین دو قاعدگی یا بعد از رابطه بدهد.^۴۱ بیشتر زنان مبتلا هیچ علامتی ندارند یا متوجهش نمی‌شوند.^۱

ترشح بدبو یا غیرعادی واژن علت‌های زیادی دارد. عفونت قارچی واژن بیشتر ترشح سفید و پنیری و خارش می‌دهد؛ ترشح زرد یا سبز همراه سوزش ادرار یا درد لگن باید آزمایش شود.

سوزاک گلو، مقعد و چشم

سوزاک گلو بعد از رابطهٔ دهانی پیش می‌آید و اغلب بی‌علامت است؛ اگر علامت بدهد، گلودرد و قرمزی است.^۱ عفونت مقعد ممکن است ترشح، خونریزی، خارش یا درد هنگام دفع بدهد.^۱

اگر دست آلوده به ترشح به چشم برسد، چشم قرمز، دردناک و چرکی می‌شود.^۴ این حالت باید همان روز درمان شود و نباید با قطرهٔ معمولی منتظرش ماند.^۴

اگر خودتان یا شریک جنسی‌تان علامتی دارید، یا رابطهٔ بدون کاندوم داشته‌اید، برای آزمایش سوزاک به پزشک یا مرکز مشاورهٔ بیماری‌های رفتاری بروید.^۴

آزمایش حتی بدون علامت هم انجام می‌شود.^۴ اگر باردارید یا قصد بارداری دارید و احتمال این عفونت هست، زودتر بروید.^۴

سینا دو روز قرص خورد و سوزش کمتر شد. هفتهٔ بعد ترشح برگشت و این بار، با همهٔ خجالتش، خودش وقت دکتر گرفت.

علت سوزاک باکتری‌ای است که با مایع منی و ترشحات واژن جابه‌جا می‌شود؛ هر نوع رابطهٔ جنسی، واژینال، دهانی یا مقعدی، می‌تواند آن را منتقل کند.^۴۵

مادر مبتلا هم ممکن است هنگام زایمان آن را به نوزاد بدهد.^۴ استفادهٔ مشترک از وسایل جنسی بدون شستن و کاندوم تازه هم خطر دارد.^۴

چه کسانی بیشتر در خطرند؟

رابطه بدون کاندوم و شریک‌های متعدد بیشترین خطر را دارند.^۵ شریکی با سابقهٔ عفونت مقاربتی، مصرف زیاد الکل یا مواد، ضعف ایمنی و سن جوانی هم خطر را بالا می‌برند.^۵۱

سوزاک در ایران

دادهٔ کشوری دقیقی از سوزاک در ایران در دست نیست. در یک بررسی در تهران، از ۱۷۲ زن با علائم ادراری‌تناسلی، ۷ نفر (حدود ۴ درصد) این عفونت را داشتند.^۸

در آن زنان، سوزش ادرار، درد لگن و تب بیشتر دیده شد و نویسندگان نتیجه گرفتند این عفونت باید مرتب‌تر بررسی شود.^۸ پنهان کردن یا درمان نکردن عفونت، خطر عوارض و سرایت به شریک را بالا می‌برد.^۵

تست سوزاک ساده است: در مردان معمولاً نمونهٔ ادرار و در زنان نمونهٔ سواب از واژن یا دهانهٔ رحم کافی است.^۱ اگر گلو، مقعد یا چشم درگیر باشد، از همان‌جا هم نمونه برمی‌دارند.^۴

آزمایش مولکولی و رنگ‌آمیزی گرم

دقیق‌ترین تست سوزاک آزمایش مولکولی (تشخیص ژن باکتری) است.^۱ رنگ‌آمیزی گرم زیر میکروسکوپ سریع است، ولی دقتش کمتر است، به‌خصوص در زنان و در عفونت گلو و مقعد.^۵۱

کشت میکروبی امروز کمتر به کار می‌رود، ولی وقتی درمان جواب نداده لازم است تا حساسیت باکتری به آنتی‌بیوتیک‌ها سنجیده شود.^۱

سوزاک و کلامیدیا

تقریباً نیمی از زنانی که سوزاک دارند، کلامیدیا هم دارند.^۵ برای همین پزشک معمولاً هم‌زمان کلامیدیا، سیفلیس، اچ‌آی‌وی و هپاتیت را هم بررسی می‌کند.^۵

سینا ظرف ادرار را پر کرد و فقط دعا می‌کرد کسی در راهرو نباشد.

پزشک بعد پرسید با چه کسی رابطه داشته است. سینا اول سکوت کرد و بعد گفت: «نگار؛ ولی او هیچ علامتی ندارد».

درمان سوزاک با آنتی‌بیوتیک است؛ داروی ترجیحی یک تزریق سفتریاکسون است که پزشک تجویز می‌کند.^۱۲

سازمان جهانی بهداشت سفالوسپورین‌ها را داروی اصلی سوزاک می‌داند.^۱ قرص سفیکسیم فقط وقتی جای تزریق را می‌گیرد که تزریق ممکن نباشد، و آن هم با آزمایش بعدی برای اطمینان از درمان.^۱

اگر به پنی‌سیلین یا آنتی‌بیوتیک دیگری حساسیت دارید، پیش از تزریق به پزشک بگویید؛ برای این حالت داروی دیگری هست.^۲

سوزاک درمان قطعی دارد؟

بله؛ سوزاکی که به جای دیگر بدن نرسیده، تقریباً همیشه با آنتی‌بیوتیک درست خوب می‌شود.^۵ اگر عفونت به خون یا مفصل رسیده باشد، بیماری جدی‌تر است و درمانش زیر نظر نزدیک پزشک انجام می‌شود، ولی بیشتر وقت‌ها آن هم خوب می‌شود.^۵

داروی سوزاک و کلامیدیای هم‌زمان

اگر کلامیدیا رد نشده باشد، پزشک یک دورهٔ یک‌هفته‌ای داکسی‌سایکلین هم اضافه می‌کند.^۲ نوع، دوز و مدت هر دارو را فقط پزشک تعیین می‌کند؛ خوددرمانی ممنوع است.^۵

بعد از درمان سوزاک

تا ۷ روز بعد از درمان، تا وقتی علائم کاملاً نرفته و تا وقتی شریکتان هم درمان نشده، رابطه نداشته باشید.^۲۱ بعد از ۳ ماه دوباره آزمایش بدهید، چون ابتلای دوباره شایع است.^۲

کسی که سوزاک گلو داشته، باید ۷ تا ۱۴ روز بعد از درمان برای «آزمایش بهبود» برگردد.^۲ اگر علائم بعد از درمان ماند، دوباره به پزشک بروید؛ گاهی علت مقاومت باکتری یا عفونت دیگری است.^۱

سوزاک مقاوم

باکتری سوزاک در برابر خیلی از آنتی‌بیوتیک‌ها مقاوم شده است.^۱ در یک مرور جهانی روی بیش از ۴۳۰ هزار نمونه، حدود ۵۲ درصد به سیپروفلوکساسین و ۴۵ درصد به تتراسایکلین مقاوم بودند.^۳

مصرف خودسرانه و ناقص آنتی‌بیوتیک، درمان را بی‌اثر می‌کند و به سوزاک مقاوم دامن می‌زند.^۱ دارویی که دوست یا فروشنده پیشنهاد می‌کند، جای نسخه را نمی‌گیرد.

نمایش تصویر بالینیعکس واقعی از ضایعه

سینا یک آمپول گرفت و قرص‌های نیمه‌کارهٔ داروخانه را کنار گذاشت. پزشک گفت نگار هم باید آزمایش بدهد، حتی بی‌علامت.

عوارض سوزاک وقتی پیش می‌آید که عفونت درمان نشود و بالا برود.^۴ هرچه زودتر درمان را شروع کنید، آسیب کمتری می‌ماند.^۴

عوارض در زنان

باکتری ممکن است به رحم، لوله‌ها و تخمدان‌ها برسد و عفونت لگن بسازد.^۴ عفونت لگن درمان‌نشده می‌تواند به نازایی و حاملگی خارج از رحم برسد.^۱۵

عوارض در مردان

در مردان سوزاک ممکن است بیضه، اپیدیدیم یا پروستات را عفونی کند.^۴ تنگی مجرای ادرار، آبسه و حتی نازایی هم از عوارض است.^۱۵

عوارض در هر دو

گاهی باکتری وارد خون می‌شود و تب، بثورات پوستی و درد و تورم مفصل می‌دهد.^۵ به‌ندرت به دریچهٔ قلب یا پردهٔ مغز هم می‌رسد.^۵

سوزاک خطر گرفتن و منتقل کردن اچ‌آی‌وی را هم بالا می‌برد.^۱ خیلی‌ها هم بیشتر از خود بیماری، از قضاوت دیگران رنج می‌برند.^۱

سوزاک در بارداری و نوزاد

سوزاک در بارداری خطر زایمان زودرس و وزن کم نوزاد را بالا می‌برد.^۴ باکتری هنگام زایمان ممکن است به چشم نوزاد برسد و اگر درمان نشود، به نابینایی برسد.^۴۱

برای پیشگیری، پماد چشمی آنتی‌بیوتیک برای نوزادان توصیه می‌شود.^۱ اگر باردارید و احتمال سوزاک دارید، پیش از زایمان آزمایش و درمان شوید.^۴

مطمئن‌ترین راه، نداشتن تماس جنسی یا رابطهٔ تک‌همسری با شریکی است که آزمایش داده است.^۵ برای بقیه، این کارها بیشترین اثر را دارد:^۴۱

• در هر رابطهٔ واژینال یا مقعدی از کاندوم استفاده کنید و در رابطهٔ دهانی هم از کاندوم یا پوشش لاتکس.^۴
• اگر رابطهٔ جنسی دارید، سالی یک بار آزمایش بدهید و هر بار هم که شریک تازه‌ای پیدا کردید.^۴
• اگر مبتلا شدید، دورهٔ درمان را کامل کنید و به شریک یا شریکان اخیرتان خبر بدهید تا آزمایش و درمان شوند.^۴۱
• وسایل جنسی را مشترک استفاده نکنید یا هر بار بشویید و کاندوم تازه رویشان بکشید.^۴

واکسن سوزاک وجود دارد؟

واکسن اختصاصی سوزاک وجود ندارد.^۱ واکسن مننژیت نوع ب (MenB) مقداری محافظت متقاطع می‌دهد و در بعضی کشورها به گروه‌های پرخطر پیشنهاد می‌شود.^۴۱

زگیل و دیگر عفونت‌های مقاربتی

کاندوم جلوی بیشتر عفونت‌های مقاربتی را می‌گیرد، ولی همهٔ آن‌ها را نه. برای تشخیص یک عفونت ویروسی شایع دیگر، علائم زگیل تناسلی را بخوانید و از واکسن اچ‌پی‌وی با پزشک بپرسید.^۵

سه ماه بعد، سینا و نگار هر دو آزمایش دادند و جواب هر دو منفی بود. سینا حالا ورق قرص آن شب را نگه داشته تا یادش بماند «دو تا قرص» درمان نبود.