عفونت قارچی واژن

نیلوفر سی‌ویک‌ساله است و بعد از یک دوره آنتی‌بیوتیک برای گلودرد، سه چهار روز است که شب‌ها خارش آزارش می‌دهد. صبح که لباس زیرش را عوض می‌کند، ترشح سفید غلیظی می‌بیند که بوی بدی ندارد.

اولین فکرش این است که «حتماً عفونت است.» دومی را به کسی نمی‌گوید: شاید ربطی به رابطه داشته باشد؟

عفونت قارچی واژن یک عفونت شایع و معمولاً بی‌خطر است که مخمر کاندیدا می‌سازد.^۲ این مخمر بخشی از میکروب‌های طبیعی واژن است و در حد کم هیچ مشکلی نمی‌سازد.^۲

مشکل وقتی شروع می‌شود که تعادل میکروب‌ها به هم بخورد و مخمر بیش از حد زیاد شود.^۲ پس این بیماری یک «میکروب بیرونی» نیست که از جایی گرفته باشید؛ رشد بیش از حد چیزی است که از قبل در بدن بوده.

NHS آن را بیماری مقاربتی نمی‌داند، هرچند ممکن است رابطه محرکش باشد یا کمتر به شریک منتقل شود.^۲ در زبان فارسی گاهی به آن «برفک» یا «قارچ واژن» هم می‌گویند.

تفاوت عفونت قارچی با بوی بد و ترشح باکتریایی

هر خارش و ترشحی عفونت قارچی نیست. CDC تأکید می‌کند علائم قارچ اختصاصی نیست، یعنی عفونت‌های دیگر هم می‌توانند همین‌ها را بسازند.^۱

علائم عفونت قارچی واژن این‌هاست: مهم‌ترین نشانه خارش و تحریک اطراف و داخل واژن است.^۲ ترشح سفید و غلیظ، مثل پنیر، که معمولاً بوی بدی ندارد، نشانهٔ دیگر است.^۲

سوزش و گزگز هنگام ادرار یا در رابطه جنسی هم شایع است.^۲ CDC سوزش ادرار (وقتی ادرار به پوست ملتهب می‌رسد) و درد هنگام رابطه را هم نام می‌برد.^۱

پوست اطراف ممکن است قرمز، متورم و حساس شود. در پوست تیره‌تر، قرمزی کمتر به چشم می‌آید و بیشتر خارش و ترشح راهنماست.^۲

علائم در مردان و بقیهٔ بدن

قارچ فقط مخصوص زن‌ها نیست. در مردان قرمزی و سوزش سر آلت و زیر پوست ختنه‌گاه دیده می‌شود، و در چین‌های پوست هم می‌تواند بثورات قرمز و خارش‌دار بیندازد.^۲

اگر اولین بار است که این علائم را دارید، قبل از خرید قرص و کرم، یک بار توسط پزشک یا ماما معاینه شوید.

NHS اولین دوره از علائم را دلیل رفتن نزد پزشک می‌داند؛ چون ترشح غیرقارچی را نمی‌شود از روی علائم فهمید.^۲

این بیماری از رشد بیش از حد مخمر کاندیدا می‌آید، به‌خصوص انواع آلبیکنس.^۲ در حالت عادی میکروب‌های مفید واژن جلوی رشد قارچ را می‌گیرند، ولی چند چیز این تعادل را به هم می‌زنند.^۲

نیلوفر پیش ماما می‌رود.

ماما می‌گوید قارچ مقاربتی نیست و دلیلش احتمالاً آنتی‌بیوتیکی بوده که خورده؛ آنتی‌بیوتیک باکتری‌های مفید واژن را هم کم می‌کند و جا برای قارچ باز می‌شود.^۲ دربارهٔ آنتی‌بیوتیک‌ها بیشتر در راهنمای آزیترومایسین بخوانید.

عوامل خطر

NHS این موارد را از زمینه‌ساز می‌داند: مصرف آنتی‌بیوتیک، دیابت کنترل‌نشده، ضعف ایمنی (مثل ایدز یا شیمی‌درمانی)، هورمون‌درمانی و بارداری.^۲

داروهای دیابت گروه اس‌جی‌ال‌تی‌۲ (مانند آمپاگلیفلوزین و داپاگلیفلوزین) هم خطر قارچ ناحیهٔ تناسلی را بالا می‌برند؛ اگر یکی از آن‌ها را می‌خورید، خودتان قطعش نکنید و با پزشک مشورت کنید.

CDC هم دیابت، ضعف ایمنی و داروهای سرکوب‌کنندهٔ ایمنی مثل کورتون را در گروه عفونت‌های پیچیده می‌گذارد.^۱

پوشیدن لباس تنگ و مرطوب، دوش واژینال و محصولات معطر هم پوست را تحریک می‌کنند و بهتر است پرهیز شوند.^۲

آیا عفونت قارچی واژن مسری است؟

عفونت قارچی بیماری مقاربتی نیست، ولی رابطه می‌تواند محرکش باشد و گاهی به شریک منتقل شود.^۲ CDC می‌گوید شریک‌های زنی که عفونت ساده دارد معمولاً به درمان نیاز ندارند؛ فقط مردی که علامت دارد (مثلاً التهاب سر آلت) ممکن است کرم ضدقارچ بگیرد.^۱

پزشک از علائم و سابقهٔ شما می‌پرسد و معاینه می‌کند. اگر مطمئن نباشد یا بیماری برگردد، با پنبه از ترشح نمونه می‌گیرد تا علت و عفونت‌های دیگر را بررسی کند.^۲

CDC روش‌های آزمایشگاهی را هم توضیح می‌دهد: اسیدیته (pH) واژن در قارچ معمولاً طبیعی (زیر ۴٫۵) است و زیر میکروسکوپ، مخمر یا رشته‌های قارچی دیده می‌شود. کشت هم در موارد برگشت‌کننده کمک می‌کند.^۱

نکتهٔ مهم این است که ۱۰ تا ۲۰ درصد زن‌ها کاندیدا را در واژن دارند و هیچ علامتی ندارند؛ جواب مثبت کشت بدون علامت دلیل درمان نیست.^۱

درمان عفونت قارچی واژن با داروی ضدقارچ است، به‌صورت قرص خوراکی، شیاف یا کرم داخل واژن. NHS می‌گوید معمولاً ۷ تا ۱۴ روز بعد از شروع درمان خوب می‌شود.^۲

CDC برای عفونت ساده شیاف و کرم‌هایی مثل کلوتریمازول و میکونازول، یا تک‌دوز خوراکی فلوکونازول را نام می‌برد.^۱ این داروها در ۸۰ تا ۹۰ درصد بیمارانی که دوره را کامل کنند علائم را برطرف می‌کنند.^۱

شیاف و کرم داخل واژن عفونت را درمان می‌کنند؛ پماد عفونت قارچی واژن برای خارش پوست بیرونی هم به کار می‌رود.

دوز و مدت دقیق را پزشک یا داروساز بر اساس نوع دارو و شدت بیماری تعیین می‌کند و روی برگه همان فرآورده نوشته شده است.

در طول درمان چه چیزهایی را رعایت کنیم؟

NHS می‌گوید اگر رابطه دردناک است، تا پایان درمان از آن پرهیز کنید.^۲ از صابون، ژل دوش و شوینده‌های معطر برای ناحیه استفاده نکنید و دوره را کامل کنید، حتی اگر خارش زودتر رفت.^۲

بعد از دوره، CDC معمولاً پیگیری دوباره را لازم نمی‌داند. فقط اگر علائم ماند یا کمتر از ۲ ماه بعد برگشت، باید دوباره معاینه و آزمایش شوید.^۱

مراقب کاندوم و دیافراگم باشید

کرم‌ها و شیاف‌های روغنی می‌توانند لاتکس کاندوم و دیافراگم را ضعیف کنند.^۱ NHS هم همین هشدار را می‌دهد: در طول درمان ممکن است پیشگیری از بارداری مؤثر نباشد.^۲

بدون نسخه تا چند بار؟

اگر قبلاً پزشک قارچ را تأیید کرده و علائم همان است، داروساز می‌تواند داروی عفونت قارچی واژن بدهد. ولی بیش از دو بار در ۶ ماه بدون مشورت پزشک یا داروساز ضدقارچ مصرف نکنید.^۲

در ایران هم مصرف خودسرانه و مکرر داروهای بدون نسخه رایج است. یک مطالعه در تهران نشان داد در زنانی که قارچ عودکننده داشتند، مصرف قبلی کلوتریمازول بدون نسخه با پدیدآمدن مخمرهای مقاوم به فلوکونازول ارتباط داشت.^۴

درمان عفونت قارچی واژن در بارداری

برای عفونت قارچی واژن در بارداری فقط کرم یا شیاف ضدقارچ داخل واژن به مدت ۷ روز توصیه می‌شود.^۱ CDC قرص تک‌دوز فلوکونازول را به‌خاطر ارتباطش با سقط و ناهنجاری مادرزادی در بارداری توصیه نمی‌کند.^۱

در بارداری قرص خوراکی ضدقارچ نخورید؛ فقط کرم یا شیاف و فقط با نظر پزشک.^۱۳

دو مطالعهٔ بزرگ، یکی در دانمارک و یکی در کانادا، خطر سقط را در زن‌هایی که فلوکونازول خوراکی خورده بودند بیشتر دیدند.^۳۵

پس در بارداری یا شک به بارداری، قرص را قبل از مشورت با پزشک نخورید.

عفونت قارچی واژن؛ درمان خانگی و پروبیوتیک

ماست، سرکه و سیر؟ هیچ راهنمای معتبری توصیه‌شان نمی‌کند؛ داخل واژن نگذارید.

CDC می‌گوید پروبیوتیک و درمان‌های هومیوپاتی شواهد قابل‌اعتنایی ندارند.^۱

یک فراتحلیل ۲۰۲۶ روی ۱۴ کارآزمایی با قطعیت پایین یا خیلی پایین نشان داد پروبیوتیک کنار ضدقارچ ممکن است کمک کند، ولی شواهد کم‌قطعیت است و به‌تنهایی جای دارو را نمی‌گیرد.^۶ دربارهٔ پروبیوتیک‌ها بیشتر در راهنمای قرص پروبیوتیک آمده است.

عفونت قارچی معمولاً بی‌خطر است و عارضهٔ جدی ندارد. مشکل اصلی خود ناراحتی و برگشت دوباره است.^۲

خاراندن زیاد پوست را زخم می‌کند و راه عفونت باکتریایی را باز می‌کند. در دیابت و ضعف ایمنی بهبودی کندتر است و دوره‌های طولانی‌تر درمان لازم است.^۱

عفونت قارچی واژن مکرر

CDC عفونت عودکننده را سه یا بیشتر دوره در کمتر از یک سال تعریف می‌کند.^۱ کمتر از ۵ درصد زن‌ها به آن دچار می‌شوند.

NHS آستانه را بیش از ۴ بار در ۱۲ ماه می‌گیرد و می‌گوید ممکن است درمان تا ۶ ماه ادامه یابد.^۲

برای احتیاط، از سه بار به بعد پزشک را ببینید.

در این گروه ۱۰ تا ۲۰ درصد موارد به انواع غیرآلبیکنس مربوط است که به داروهای معمول کمتر جواب می‌دهد.^۱ در تهران ۵۳ درصد (۴۳ از ۸۱) زنانی که به یک بیمارستان زنان آمده بودند، عفونت عودکننده داشتند؛ ۲۷٫۹ درصدشان مخمر مقاوم به فلوکونازول داشتند.^۴

درمان عودکننده را پزشک تنظیم می‌کند: ابتدا دورهٔ شروع و بعد یک دورهٔ نگه‌دارنده که شش ماه طول می‌کشد.^۱

در بارداری باید فقط درمان موضعی استفاده شود تا خطر سقط پیش نیاید.^۱۳

هیچ روش صددرصدی وجود ندارد، ولی NHS چند توصیه دارد که احتمال برگشت را کم می‌کند.^۲

• برای شست‌وشو به‌جای صابون و ژل دوش از آب و یک مرطوب‌کنندهٔ ساده بدون عطر استفاده کنید.
• بعد از شست‌وشو ناحیه را خوب خشک کنید و لباس زیر نخی بپوشید.
• از دوش واژینال، دئودورانت و محصولات معطر استفاده نکنید.
• لباس تنگ و جوراب‌شلواری مرطوب نپوشید.

اگر دیابت دارید، کنترل قند خون خودش یکی از مهم‌ترین راه‌های پیشگیری است. و اگر بعد از آنتی‌بیوتیک‌ها قبلاً قارچ گرفته‌اید، هنگام تجویز این را به پزشک بگویید.

نیلوفر دو هفته بعد دوباره بی‌خارش به سر کار می‌رود. اگر یک روز دوباره برگشت، این بار اول سراغ پزشک می‌رود، بعد داروخانه.