قارچ ناخن

لیلا سی‌وشش سال دارد و برای عروسی برادرش ناخن کاشت. دو ماه بعد که کاشت را برداشت، ناخن شست دستش زرد و ناصاف شده بود و لبه‌اش خرد می‌شد.

همان شب در گوشی‌اش «ناخن زرد بعد از کاشت» را جست‌وجو کرد و بیست عکس ترسناک دید. فردا صبح یاد ناخن‌های پای پدرش افتاد؛ پدر سال‌هاست دیابت دارد و ناخن‌هایش همین رنگ است، ولی هیچ‌وقت نشانشان نداده.

در این بیماری، قارچ داخل ناخن و دور آن جا خوش می‌کند.^۲ قارچ‌ها روی بافت مرده‌ای مثل ناخن، مو و لایهٔ بیرونی پوست زندگی می‌کنند و همان‌هایی‌اند که پای ورزشکار و کچلی پوست را هم می‌سازند.^۲

نزدیک به نیمی از همهٔ بیماری‌های ناخن کار قارچ است.^۷ قارچ ناخن شست پا و انگشتان دیگر پا خیلی بیشتر از دست دیده می‌شود و معمولاً بعد از یک عفونت قارچی پوست پا شروع می‌شود.^۲

قارچ ناخن پا و دست

ناخن پا آهسته‌تر رشد می‌کند و ساعت‌ها در کفش گرم و مرطوب می‌ماند؛ برای همین قارچ ناخن پا درمان طولانی‌تری دارد.^۱۲ قارچ ناخن دست درمان کوتاه‌تری دارد و در کسانی که دستشان زیاد در آب است، مخمرهایی مثل کاندیدا، همان قارچی که عفونت قارچی واژن را هم می‌سازد، بیشتر عامل آن‌اند.^۲۷

در مروری جهانی بر ۲۱۹ مطالعه، از هر صد نفر در جامعه حدود ۹ نفر مبتلا بودند، هرچند این برآورد دقیق نیست، و بیشترین ابتلا در ۴۱ تا ۵۰ سالگی دیده شد.^۶ در ایران، مروری بر ۲۴ مطالعه نشان داد این عفونت در زنان بیشتر است و بیشترین ابتلا در هر دو جنس بالای ۵۰ سال است.^۷

این عفونت معمولاً از لبهٔ ناخن شروع می‌شود و کم‌کم کل ناخن را ضخیم، زرد یا سفید و شکننده می‌کند.^۱

علائم قارچ ناخن را از روی خود ناخن می‌شود دید: زرد، سفید یا قهوه‌ای و ضخیم می‌شود، لبه‌اش خرد می‌شود و زیرش خرده‌ناخن جمع می‌شود.^۲ براقی‌اش را از دست می‌دهد و گاهی از بستر خود جدا می‌شود.^۲

اگر ناخن از بستر جدا شود، پوست اطرافش ممکن است متورم و دردناک شود.^۱ بیشتر وقت‌ها درد ندارد، ولی ناخن ضخیم در کفش فشار می‌آورد و راه رفتن را ناراحت می‌کند.^۱

ظاهر ناخن در مراحل مختلف

در شروع، یک لکهٔ سفید یا زرد کوچک زیر لبهٔ آزاد ناخن یا کنارهٔ آن دیده می‌شود.^۱ با پیشرفت، لکه به سمت ریشه می‌رود و ناخن ضخیم و ناصاف می‌شود.^۱

در نوعی که فقط روی سطح ناخن است، لکه‌های سفید گچی روی رویهٔ ناخن پیدا می‌شود.^۳ این نوع را پزشک گاهی با تراشیدن سطح ناخن درمان می‌کند؛ این کار را خودتان در خانه نکنید.^۳

علائم قارچ ناخن کاشت

بعد از کاشت یا ژلیش، ناخن طبیعی ممکن است نازک، کدر یا زرد شود و همیشه دلیلش قارچ نیست. آسیب ناخن هم شبیه قارچ دیده می‌شود و فقط آزمایش نمونه این دو را از هم جدا می‌کند.^۳

اگر به قارچ ناخن دست شک دارید و زیر کاشت تغییر رنگ، بو یا جدا شدن ناخن دیدید، کاشت را بردارید و تا وقتی پزشک ناخن را ندیده، دوباره نگذارید.

ابزار مانیکور و پدیکور را با کسی شریک نشوید، چون قارچ از همین راه هم منتقل می‌شود.^۲

اگر ظاهر ناخن آزارتان می‌دهد یا درد دارد، از داروساز یا پزشک بپرسید؛ اگر دیابت یا ایمنی ضعیف دارید یا عفونت به ناخن‌های دیگر رسیده، حتماً به پزشک بروید.^۱

قرمزی، تورم، چرک یا درد دور ناخن دیگر فقط قارچ نیست و ممکن است عفونت باکتریایی پوست باشد.^۲۵ اگر دیابت دارید، هر مشکل پا را همان روز به پزشک بگویید، چون زخم کوچک ممکن است دیر دیده شود.^۴

علت قارچ ناخن قارچ‌هایی‌اند که در جای گرم و مرطوب رشد می‌کنند؛ پای همیشه گرم و عرق‌کرده در کفش بسته بهترین جا برایشان است.^۱

شایع‌ترین عامل، قارچ‌های پوستی به نام درماتوفیت‌اند و بعد کپک‌ها و مخمرها تقریباً به یک اندازه.^۶ قارچ معمولاً از پای ورزشکار درمان‌نشده به ناخن می‌رسد.^۱۲

چه کسانی بیشتر مبتلا می‌شوند؟

افزایش سن، دیابت، گردش خون ضعیف پا، آسیب عصب‌های پا و ضعف دستگاه ایمنی خطر را بالا می‌برند.^۲ آسیب کوچک ناخن، ناخنی که از قبل بیمار یا بدشکل بوده، پوست همیشه مرطوب، سابقهٔ خانوادگی و کفش بسته هم خطر را بالا می‌برند.^۲

در مرور جهانی، شیوع در افراد با بیماری‌های متابولیک مثل دیابت و در کسانی که کفش بسته می‌پوشند بالاتر بود.^۶

قارچ ناخن مسری است؟

بله، مسری است. قارچ از حوله، کفش، ناخن‌گیر و کف خیس حمام و استخر به پای دیگران می‌رسد.^۱

این عفونت در خانواده‌ها هم دیده می‌شود.^۲ پس اگر کسی در خانه مبتلاست، حوله و ناخن‌گیر جدا داشته باشید و پای ورزشکارش را هم درمان کنید.^۱

لیلا که فهمید قارچ ربطی به کثیفی ندارد، حدس زد چرا پدرش هیچ‌وقت ناخن‌هایش را نشان نداده: خجالت می‌کشید. آن روز با هم وقت دکتر گرفتند.

پزشک عفونت را با معاینه حدس می‌زند و با برداشتن تکه‌ای از ناخن یا ذرات زیر آن و دیدنش زیر میکروسکوپ قطعی می‌کند.^۲۳

نمونه را می‌شود کشت هم داد تا نوع قارچ معلوم شود، ولی جواب کشت ممکن است چهار تا شش هفته طول بکشد.^۲ پیش از تجویز قرص، پزشک معمولاً نمونهٔ ناخن را آزمایش می‌کند.^۱

قارچ ناخن یا پسوریازیس ناخن؟

هر ناخن زرد و ضخیمی قارچی نیست. پسوریازیس ناخن و آسیب ناخن خیلی شبیه آن‌اند و حتی ممکن است با قارچ هم‌زمان باشند.^۳۱۱

برای همین آزمایش نمونه پیش از یک درمان چندماهه ارزش دارد. اگر قارچی در کار نباشد، ماه‌ها لاک ضدقارچ زدن فقط وقت و هزینه است.^۳

خط یا لکهٔ قهوه‌ای یا سیاه زیر ناخن که پهن‌تر می‌شود، رنگش نامنظم است یا به پوست کنار ناخن می‌رسد، قارچ نیست و ممکن است ملانوم ناخن باشد.^۱۰ همان‌طور که خال تغییرکرده روی پوست را جدی می‌گیریم، این خط را هم همین هفته به متخصص پوست نشان دهید.^۱۰

درمان طولانی است؛ لاک ضدقارچ برای موارد خفیف و قرص ضدقارچ برای موارد شدیدتر، و قارچ وقتی رفته که ناخن سالم از ریشه درآمده باشد.^۱۲

کرم و پماد ضدقارچ معمولی پوست، مثل کرم تربینافین، به داخل ناخن نفوذ نمی‌کند و عفونت داخل ناخن را درمان نمی‌کند.^۲۳ این کرم‌ها برای پای ورزشکار مفیدند و درمان پای ورزشکار هم لازم است، چون قارچ از آنجا به ناخن می‌رسد.^۱

لاک و محلول ضدقارچ ناخن

داروساز ممکن است لاک ضدقارچی پیشنهاد کند که بسته به نوعش روزانه یا هفتگی روی ناخن زده می‌شود و ۶ تا ۱۲ ماه ادامه دارد.^۱ چند ماه طول می‌کشد تا بهبود را ببینید و این دارو ممکن است برای زیر ۱۸ سال، بارداری و شیردهی مناسب نباشد.^۱

لاک‌ها و محلول‌هایی هم هست که فقط با نسخه داده می‌شوند، مثل لاک سیکلوپیروکس برای ۱۲ سال به بالا.^۳ متخصص پوست ممکن است پیش از آن سطح ناخن را بسابد یا پماد اورهٔ ۴۰٪ تجویز کند تا ناخن نرم شود و دارو بهتر نفوذ کند.^۳

قرص قارچ ناخن

اگر لاک جواب نداد یا عفونت شدید است، پزشک قرص ضدقارچ تجویز می‌کند.^۱ تربینافین برای ناخن دست حدود شش هفته و برای ناخن پا حدود دوازده هفته خورده می‌شود؛ ایتراکونازول هم گزینهٔ دیگری است.^۳

پیش از شروع و در طول درمان آزمایش خون برای کبد لازم است.^۱۳ سردرد، بثورات خارش‌دار، دل‌درد، تهوع و اسهال از عوارض رایج‌اند و تربینافین گاهی چشایی را کم می‌کند که معمولاً بعد از قطع دارو آرام برمی‌گردد.^۱۹

تربینافین در عده‌ای ممکن است پسوریازیس را بدتر کند؛ اگر پسوریازیس دارید، پیش از شروع به پزشک بگویید.^۱۳

لیلا اول آزمایش نمونه داد؛ جواب، قارچ را تأیید کرد و پزشک برای ناخن دستش لاک نوشت که هر شب پیش از خواب می‌زد. پدرش بعد از آزمایش کبد، قرص تربینافین را شروع کرد و قرار شد ماه دوم دوباره آزمایش بدهد.

قارچ ناخن با لیزر و برداشتن ناخن

لیزر گاهی قارچ را از بین می‌برد، ولی اثرش از قرص کمتر است.^۲ در آمریکا لیزر فقط برای بهتر کردن ظاهر ناخن تأیید شده، نه برای درمان خود عفونت.^۳

ناخنی که خیلی آسیب دیده گاهی با بی‌حسی موضعی برداشته می‌شود؛ کاری کوچک که در مطب انجام می‌شود.^۱

درمان خانگی قارچ ناخن

سرکه، سیر، جوش‌شیرین و روغن‌های گیاهی در شبکه‌های اجتماعی پرطرفدارند و برای چند روغن گیاهی فقط مطالعه‌های کوچکی هست که کافی نیست.^۳ کارهای خانگی واقعاً مفید این‌هاست: ناخن را کوتاه نگه دارید، پا را خشک کنید و جوراب را هر روز عوض کنید.^۱

قارچ ناخن در کودکان و بارداری

قارچ ناخن در کودکان کمتر است و چون ناخن بچه‌ها سریع‌تر رشد می‌کند، داروهای موضعی در آن‌ها بهتر جواب می‌دهند.^۳ در کودک، هر دارو و دوز فقط طبق تجویز پزشک و بر اساس سن و وزن انتخاب می‌شود.^۳

درمان قارچ ناخن در بارداری معمولاً تا بعد از زایمان صبر می‌کند، چون قرص‌ها مناسب این دوره نیستند.^۳ تربینافین وارد شیر مادر می‌شود و در شیردهی هم مصرف نمی‌شود.^۳

این عفونت در بیشتر افراد خطرناک نیست، ولی خودبه‌خود خوب نمی‌شود، ممکن است به ناخن‌های دیگر برسد و در دیابت زمینهٔ عفونت‌های جدی‌تر را آماده می‌کند.^۱۱۴

ناخن ضخیم ممکن است در کفش درد بدهد.^۱ قارچ هم ممکن است دوباره به پوست پا برگردد و پای ورزشکار را تکرار کند.^۲

قارچ ناخن پا و دیابت

در دیابت، این عفونت خطر عفونت باکتریایی، زخم پا و در موارد پیشرفته قطع عضو را بالا می‌برد.^۱۴ قند بالا، گردش خون ضعیف و بی‌حسی پا باعث می‌شود زخم کوچک دیر دیده شود.^۱۴

اگر دیابت دارید، هر روز پاهایتان را نگاه کنید و ناخن ضخیم و تغییررنگ‌داده را خودتان کوتاه نکنید؛ این کار را به پزشک یا متخصص پا بسپارید.^۴ انتخاب داروی ضدقارچ هم در دیابت به داروهای دیگر و کار کلیه و کبد بستگی دارد.^۱۴

پای خشک و تمیز، ناخن کوتاه و درمان سریع پای ورزشکار مؤثرترین راه‌های پیشگیری از قارچ ناخن‌اند.^۱

پاها را تمیز و خشک نگه دارید، به‌خصوص لای انگشتان، و هر روز جوراب تمیز بپوشید.^۱ کفش اندازه با پنجهٔ پهن بپوشید، کفش کهنه را دور بیندازید و در حمام باشگاه و استخر دمپایی به پا کنید.^۱

حوله، کفش، ناخن‌گیر و قیچی را با کسی شریک نشوید.^۱ بعد از دست زدن به ناخن یا پوست آلوده، دست‌ها را خوب بشویید و خشک کنید.^۲

اگر به سالن زیبایی می‌روید، بپرسید ابزار را استریل می‌کنند یا ابزار شخصی خودتان را ببرید.^۲ برای عرق پا، پودر یا پماد زینک اکساید کمک ارزانی است.

چون داروها فقط در حدود نیمی از مصرف‌کنندگان قارچ را پاک می‌کنند و قارچ ممکن است برگردد، این عادت‌ها را بعد از درمان هم نگه دارید.^۲

شش ماه بعد، نیمهٔ پایینی ناخن لیلا صورتی و سالم بود و فقط لبهٔ آن هنوز زرد. کاشت بعدی را گذاشته است برای وقتی که ناخن کامل نو شود، و حالا خودش هر یکشنبه ناخن‌های پای پدرش را نگاه می‌کند.

آزمایش کبد پدر در ماه دوم سالم بود و حالا، ماه ششم، نوار صورتی ناخن تازه از ریشهٔ شستش پیداست. هنوز ماه‌ها مانده، ولی دیگر پاهایش را از کسی پنهان نمی‌کند.